סוכות אראומע בלעטער — חלק ב

חלק ב'

חול המועד סוכות תשע"ה

ס'איז טאקע ערב יום טוב, אבער חברינו היקר כוכב קען מען נישט אפזאגן. כוכב איז אויפגעקומען מיט די געוואלדיגע איינפאל פון די "אראומע שרייב קאמפיין". דער עולם האט זיך געזעצט שרייבן אויף א פארנעם וואס זעלטן ווען. טאלאנט, חכמה, און הומאר האט זיך גענומען גיסן עד אין שיעור. לכבוד יו"ט שטעל איך היינט פאר די קונטרס, מיט די הילף פון אסאך ליבע חברים, ובפרט כוכב און פישעלע העררינג - עורך פון די הערליכע "קאווע בלעטער".

אין די געלעגנהייט וויל איך אויך שטארק באדאנקען די חשובע קאווע שטיבל מנהלים פאר זייערע געוואלדיגע ארבייט און איבערגעגעבנקייט.

האטס הנאה, און א שמחת יום טוב.

ידידכם לעד, רויטע וואנצעס

אזוי ווי די קונטרס איז געווארן צאמגעשטעלט אינטער גאר שנעלע אומשטענדן, זענען די ארטיקלן אינו מוגה כלל. די בילדער זענען נישט אויסגעארבייט כל צרכם, און די אותיות נישט די שענסטע כעת. ועוד חזון.

כוכב האט זעט אויס אן אויטאמאטישער פראגראם וואס שיקט ארום אישי'ס צו יעדן איינעם נודיען מען זאל מנדב זיין עפעס א גערוך פאר די קאווע אראמע. גי זיי אים מסביר אז יאיר האט נישט קיין אושפיזא און אלע מיינע זיידעס לעבן נאך, האב איך נישט קיין סיבה צו מנדב זיין קאווע גערוכן אויף סוכות. אבער שוין, אוב עס איז נישט יאיר'ס אושפיזא איז דאך יא כוכב'ס אושפיזא, און אויב איך װעל נישט שרייבן אראמע 478 האב איך נאך מורא אז כוכב וועט זיך אויפהענגען אין די סוכה דאס יאר.

זיץ איך אזוי ביים קאמפּיוטער און קלאפ ביים קיבאורד. און עס וויל זיך מיר חלומ'ען װי איך שרייב פאר דעם וועלט בארימטן צייטונג אראמע, דער שארפער קאנקורענט פאר די ניו יארק טיימס, וואס ווערט אנגעפירט דורך דעם הויפט רעדאקטאר בוסף און איך קריג -פאר יעדן קלאפ אױיף קיאובארד א צענער. דערנאך װעל איך איבערזאגן דעם זעלבן ארטיקל אין זיבן דרשות אין פארשידענע אוניווערזיטעטן איבער דער וועלט, און באקומען אכט טויזנט דאלער פאר יעדע 45 מינוטיגע רעדע.

בין איך יעצט דא אין די אראמע אפיס אויף די 78'טע שטאק אין די עמפייער סטעיט בילדונג. איך קוק ארויס אויף די הערליכע פאנאראמע פון די וואלקן קראצער אויף איין זייט און די גרינע גראז אין סענטראל פארק אויף די צווייטע זייט, איך זיץ מיט די פיס ארויף און איך זופ פון מיין פינף דאלערדיגע סטארבאקס מאקאטשינא און פאררייכער א קובאנער ציגאר,

אויף מיין רעכטע זייט זיצט מיין געערטער קאלעגע, דער בארימטער זשורנאליסט בר דעת, וועלכער האט ל"ע געליטן פון א סיזשורס אטאקע היינט פארטאגס און זינט דעמאלט מורמלט ער עפעס אומפארשטענדליכע ווערטער פריקיקיפקריפריקיקן (ווי באקאנט זענען די נערוון ביי גרויסע ארטיסטן נישט אזוי סטאביל).

אויף מיין לינקע זייט זיצט דער בארימטער אידישער דענקער איש עברי, פוליצער געווינער יאר 2009. כשמו כן

דער פּאַראדאקס פון שמחה

לאיר

הוא, א שטארק לאיאלער איד וועלכער שטיצט אידישע אינטערעסן מיט זיין גאנצע קאפ און מוח. ער באשרייבט אלע סארטן מאדנע אידישע און אנדערע קולטורישע גרופעס, וי בני נח, היפי בודהיסטן, נטורי קרתא, און כאסידים,

אין די אנדערע אפיס זיצן די בארימטע סייענס שרייבערס, דער יונגער ענערגישער פראפעסאר פארוואס, און דער געערטער מיטליעריגער פראפעסאר פיש, וועלכער האט שוועריקייטן מיט'ץ ארויסזאגן דעם 8, נאכץן וואוינען לאנגע יארן אין מדינת ישראל אלס פראפעסאר אין אוניברסיטה העברית. די צװי' הָאבן געטיילט די נאבעל פרייז אויף עקאנאמיקס מיט עטליבע צענדליג יאר צוריק, נישט וויכטיג אויסצוטראכטן א פונקטליכע דאטום.

אין א פארשטיפטער דעסק אין דער ווינקל זיצט לעיקוואוד, דער פילאזאפיע און אפיניאן שרייבער. זיצטל נישט ממש. רוב צייט איז ער נישטא. ווען יא שפאנט ער אריין מיט צעפלאשעטע האר און א צושלומפערטן העמד און זיצט דא אפ פאר 36 שעה אין א ציה. לעיקוואוד האט קיינמאל נישט גראדואירט פון קאלעזש. ער האט זיך געדרייט אין הארווארד אוניווערזיטעט פאר עטליכע וואכן אײידער ער איז אפיציעל געווארן א דראפ אוט. ער איז אריינגעפאלן צו אלע קלאסן וואו ער איז נישט געווען איינגעשריבן, אריינגעפרעגט אפאר קשיות, טייל גוטע, טייל אבי געפרעגט, און געגעבן אזא מאך מיט די הענט וי צו זאגן, וואס ווייסן פראפעסארן, און ארויסשפאצירט.

און איבער אונז שטייט דער עדיטאר כוכב מיט א בייטש און גיבט מיר אזא זאג, "נו, יאיר, איך דארף פון דיר א גוטס, אזוינס וואס מ'זאל רעדן דערפון פון ניו יארק ביז וואשינגטאן. אונזערע קאנקורענטן אין די טיימס זאלן שטארבן פאר קנאה."

וויייניג וייסט מיין געערטער עדיטאר אז איך האלט אינמיטן א שטילער פארהאנדלונג מיט דער טימס אריבערצוגיין אהין פאר דאפלט די פרייז,

הערליכבע ארטיקלן, באשריבן דורך חברים חשובים

אויף קאווע שטיבל, לרגל חג הסוכות תשע"ה

שוין, לאמיר זיך אויפוועקן פון מיינע חלומות. איך שרייב נישט פאר די פרעסטיזשפולע אראמע זשורנאל, נאר פאר די ארעמע קאווע שטיבל. איך טרונק נישט קיין סטארבאקס מאקאטשינא, נאר א טעיסטער'ס נישטאויסוואל פריקיטשינא. און איך באקום נישט א צענער פאר א קלאפ, נאר איך ווארט בכליון עינים כוכב זאל מיר אריינשיקן אויף פעי פאל דער פופציגער וואס ער האט מיר צוגעזאגט פאר'ץן שרייבן דעם ארטיקל פאר זיין אראמע בעיבי,

וויץ. איך באקום נישט קיין פרוטה. יעצט לאך,

איז וואס איך טו איך דא, פרעגט איר אודאי. פארוואס ארבעטן פאר אומזיסט ביי אראמע, און קרעדיט זאל נאך נעמען דערפאר אן אנאנימער ניק, וועלכער ווערט באצאלט מיט ווערדלאזע לייקס דורך אנדערע אנאנימע ניקס, אנשטאט צו גיין ארבעטן פאר די ניו יארק טיימס?

גוט, איין תירוץ האט איר מסתמא צוגעטראפן. די טײַמס האט מיר נישט אויפגענומען אלס שרייבער.

אבער טאמאס פרידמאן איז אויך נישט געווארן אויפגענומען ביי די טיימס אזוי ארויסקומענדיג פון הי סקול. אפשר האט ער אויך אנגעהויבן זיין קאריערע בַיי אראמע? און פאול קרוגמאן, אפשר האט ער אנגעהויבן מיט'ץ שרייבן אשכולות אויף די גוי'אישע קאווע שטיבל פארוואס די סטימולוס פעקעזש װעט זיכער הייבן די אינפלאציע אנשטאט צו נידערן די סטאק מארקעט און ארויפברענגען די טיקער צו א רעקארד הויכע גלאבאלע פּראפארציאנעלע וואוקס אין דעם דאלאר קעגן דער פונט?

מסתמא נישט. פון וואו ווייס איך? ווייל מענטשן וואס דערגרייכן עפּעס אין לעבן זענען געווענליך דריווען. זיי זוכן צו עררייכן צילן אין לעבן און שטעלן זיך נישט אפ ביי שוועריקייטן. דער סארט עלעמענט וואס באפרידיגט זיך דאס הארץ מיט זיצן אויף אנליין פארומס און האקן אויפ'ן סיסטעם וװועט געווענליך ווערן א מיטליעריגער סיסטעםהאקער, נאכדעם װעט ער באקומען א העכערע ראנג און ווערן אן עלטערער סיסטעם-האקער, און דערנאך װועט ער ווערן שטארבעדיגער סיסטעם האקער,

פארשטייט זיך אז דער סיסטעם וװעט זיך טוישן. א ניינציג יעריגער װועט האקן אויף די סיסטעם אין דער היים וואו זיינע פעד-אפ קינדער האבן אים אריינגעשטעלט. א

פופציג יעריגער וועט האקן אויף זיינע החוובות, און א דרייסיג יעריגער, נו, אויף "דיי סיסטעם!

עפּעס באקומען מיר פאר'ן האקן פון די סיסטעם. אפשר נישט געלט. קודם באקומט מען לייקס. אסאך. אבער אויסער דעם באקומט דער נפש א געוויסע צופּרידנהייט. עס געפינט זיך אין א געוויסע מצוקה, און דורכ'ן אויסגעבן די כעס קריגט מען אזא סארט דראג, וואס פארדאופט דעם מוח ביז מען כאפט זיך נאכאמאל אז דער סיסטעם שרעקט זיך נישט פון אונזער האקן.

נישט דוקא דער סיסטעם. יעדער פראבלעם איז אזוי. ווען מען װויל עפּעס דערגרייכן אדער טוישן אין לעבן איז די גרינגסטע צו ליגן אויפ'ן קאוטש און זיפצן און זיך רעגן, חלומ'ן אביסל וי גוט דאס לעבן וואלט געקענט גיין. און ווייטער איינזינקען אין א טיפּער שלאף. דער מענטש ועט, פונקט װי דער זשי פּי עס, אייביג אויסזוכן דעם גרינגסטן מיטל צו לעזן א פראבלעם, און אויב זיך רעגן און האקן און בלאזן אביסל װעט געבן א לעזונג, כאטש וי צייטווייליג און אויבערפלעכליך, װועט מען דאס נוצן. גרינג איז צו זען די זעלבע קעפלעך אויף צייטונגען יעדע וואך. א מחיי, מ'דארף נישט טראכטן. גרינג איז צו אפמאכן אַז שלאגן כפרות איז פונקט אזוי וויכטיג װי פאסטן יום כיפור. א מחי', מ'דארף נישט שפעקולירן, אפמעסטן, אפוועגן, זיך מאכן שווער. גרינג איז זיך צו פארמאכן אין די ד' אמות און טאנצן שישו מעי שישו.

גרינג איז אויך צו שרייען טפּשים חמורים נאראנים. שווערער איז צו נעמען א פראבלעם און עס באטראכטן מִיט א ניכטערן בליק, זען װי אזוי מען קען עס עטוואס פארגרינגערן. פרובירן אז פון די 51 פראצענט חסרונות און 49 פראצענט מעלות, זאל װערן 49 0 חסרונות און 1 מעלות, אזוי אז מיר זאלן כאטש ארויסגיין מיט א פארדינסט פון דעם שפיל וואס רופט זיך לעבן.

יעדער טריט וואס מיר קענען רוקן פאראויס, אין סיי וועלבע הינזיכט פון לעבן, איז וי עררייכן אן עולם מלא. נישט דוקא ווייל מען דערגרייכט עפעס, נאר ווייל מען טשעלענזשט זיך, מען לאזט זיך נישט פארזינקען אין א ים פון ביטערנישן און דעפרעסיע, און מען שטארקט זיך. דאס אליין ברענגט די גרעסטע צופּרידנקייט פאר'ן מענטש. און דאן זעט מען אז דער אריגינעלער פראבלעם איז אפילו נישט געווען אזוי שרעקליך.

דאס איז דער שליסל: ארויסגיין פון זיך און ארומקוקן מיט אן אביעקטיווער בליק, זען וואס "איך" קען "יעצט" טון

הערליכבע ארטיקלן, באשריבן דורך חברים חשובים

אויף קאווע שטיבל, לרגל חג הסוכות תשע"ה

צו פארבעסערן "מיין" לעבן. ביי יעדן איז דאס אנדערש, און ביי יעדן איינעם איז יעדע מינוט אנדערש. אבער שטענדיג איז דא עפעס וואס מען קען טון צו פארגרעסערן דעם האריזאנט און זיך ברענגען מיט נאך א טריט נענטער צום תכלית האדם בעולמו,

שמחה איז נישט פרייליכקייט. גיי אריין צו א חתונה און וועסט זען אידן טאנצן און שפרינגען און נעמען אפ מזל טוב'ס מיט שמייכלדיגע פנימ'ער. זענען זיי פּרייליך? לאו דוקא.

שמחה קומט פון זיך טשעלענזשן, פון נישט ווערן סעלף אבסארבד, פון ארויסגיין העכער זיך. ווען מען שטייגט איבער זיך, מען פארגרעסערט צילן אין לעבן, מען בוט זיך אויף קאנסטרוקטיוו, נאך איין טריט און נאך א טריט, נאך א טרעפל און נאך א טרעפל, דאן ווערט מען בשמחה. נישט דוקא ווייל מען קומט אן ערגעץ, נאר ווייל מען האט געעפנט א טירל און ארויס פון די אייגענע די אמות. מען איז א טפח נענטער צו די וועליוס וואס מען שעצט, א

סענטימעטער נענטער צו גאט. דאס ברענגט שלוות הנפש און שמחת החיים.

און דאס איז פון וואס מיר האבן מורא. פון קומען נענטער צו עפעס א ציל. ווייל דאס איז שווער, און מיר זענען פראגראמירט צו זוכן באקוועמליכקייטן. האט איר שוין א נייער פשט אין יראה תתאה.

אבער דאס איז אויך וואס ברענגט שמהה. יעצט וועט איר פארשטיין פארוואס לויט'ן גר"א איז די שווערסטע מצוה אין די תורה ושמחת בהגיך.

א פאראדאקס?

יא, א פאראדאקס. אפשר מיינע פראפעסארן אין דעם דערנעבנדער צימער וועלן עס קענען פארענטפערן.

דג שמח!

הדרת נשים און חז"ל

חז"ל האבן אוועקגעשטעלט א יסוד לכל התורה כולה (ברכות כ, ב), אז א פרוי איז פטור פון מצות עשה שהזמן גרמא. וי די ראשונים ערקלערן, איז דאס צוליב וואס די פרוי איז משועבד צום מאן. עס איז נישטא קיין צייט אויף איר זייגער צו טון מצות וואס זענען פארבּונדן מיט דער צייט, ווייל אט אין דער מינוט איז איר הויפט פליכט צו באדינען דעם מאן.

ענליך טרעפט מען ביי דער מצוה פון כיבוד אב (קידושין לא, ב), אז א פרוי איז פטור פון דער מצוה כאטש וואס עס איז א מצות עשה שלאו הזמן גרמא, און גייט אן אלעמאל. ווייל אויב איז זי פארהייראט טרעפט נישט די תורה קיין פלאץ זי זאל זיין פארפליכטעט פאר א צווייטן אויסער

איר מאן.

הל באצייכענען דעם פטור פון א פרוי אויך מעש"ה וי א פארלוסט מצידה, עס פעלט איר א פארמעגן מיט מצות, און דעריבער האבן זיי מתקן געווען די ברכה פון שלא עשני אשה (מנחות מג, ב). נעמליך, א ברכה אז דו האסט מיר נישט באשאפן אלס א פרוי, וועלכע איז פטור פון אזויפיל

מעשה"ג.

די צוויי אויבנדערמאנטע נקודות פאדערן מחשבה און ערקלערונג. ווארום, מיר ווייסן למשל אז ווען א טאטע זאגט אן א קינד עובר צו זיין אויף דער תורה, האבן מיר העםיכקס פון כולכם חייבים בכבודי און די תורה ריקט זיך נישט אפילו אין פאל וואס דער כבוד פאר דעם

באטראפענעם איז א מצות גופא.

ובכן שטעלט זיך די שאלה, לאמיר זאגן אז די מצוה פון א פרוי צו באדינען דעם מאן איז א מצות עשה, איז דאך אבער כולכם חייבים בכבודי, און אויב דער מאן דארף א טיי און די פרוי דארף אין דער זעלבער צייט לייגן תפילין, פארוואס זאל דער מאן נישט דארפן צואווארטן און

פארציכטן אויף זיינע געברויכן ביז זי ענדיגט דינען השי"ת.

דער תירוץ איז באשיינפערליך: אין פנימיות התורה ווייסט מען אז א פרוי איז די בחינה פון מלכות, ואין מלך בלא עם. די גאנצע מציאות פון מלכות איז דער פאלק איבער וועמען זי איז מולך. א פרוי איז לית לי' מגמרי' כלום. זי אליין איז גארנישט און זי איז בלויז א מקבל.

פארגעזעצט אויף זייט 36

הערליכבע ארטיקלן, באשריבן דורך חברים חשובים

אויף קאווע שטיבל, לרגל חג הסוכות תשע"ה

יידל

עס איז נישטא וואס צו רעדן. דזשאסעף בערגער, דער ניו יארק טיימס רעפארטער פאר רעליעגעזע אנגעלעגנהייטן וועלכער האט לעצטנס ארויסגעגעבן א בוך מיטן נאמען "די ערליכע: די וועלט פון חסידים און זייערע שלאכטן מיט אמעריקע", האט א ווארים פלאץ אין זיין הארץ פארן חסידישען געמיינדע. עס איז מעגליך אז עס קומט פון זיין חסידישען אפשטאם (זיין זיידע באבע קומען פון אטוואצק, א חסידישער שטעטל אין פוילן), ווי ער דערמאנט עטליכע מאל אינעם בוך אז דאס אדער יענץ דערמאנט אים פון זיינע אור-עלטערן.

עס איז אויך מעגליך אז דאס איז א רעזולטאט פון זיין ליבעראלער צעמישענישן וואס בערגער האט איבער אונז. א טיפישער ביישפיל איז אויסקוק אויפן לעבן וועלכע לערנט אים אנצונעמען אנדערע קולטורן בערגער׳ס שילדערונג איבער דער ערשטער שפאלט אין סאטמאר, ווען כמות שהם אפילו אויב זיי זענען ״צוריקגעשטאנען״ און ״אלטמאדיש.״ רבינו יואל איז אוועק פון דער וועלט און סאטמאר האט זיך צעטיילט אינעם פארווארט שפענדעט בערגער עטליכע פאראגראפן צו איבערצייגן צווישן די בני יואל און די וואס האבן אנגענומען דעם ברך משה׳ס הנהגה. דעם אמעריקאנעם ליינער אז דער אמערקאנער קולטור איז געווארן צו בערגער שרייבט, אינדעווידואליסטיש און עגאיסטיש, און אז הצלחת הפרט קומט על חשבון הכלל. בערגער פרובירט איבעררעדן דעם ליינער אז פון חסידים קען מען ״[רבי יואל׳ס] אלמנה, פייגא האט נישט געהאלטן פונעם [ברך משה], זיך אפלערנען אן ערפאלגרייכן מהלך וויאזוי צו באלאנצירן צווישן דעם זי האט געשפירט אז קיינער איז נישט ראוי צו איבערנעמען איר מאן. ... סורווייוועל פונעם גאנצן געמיינדע און דעם אייגענעם מהלך אין לעבן. די אויב שוין יא א ממשיך דרכו [פון רבי יואל], וואלט עס געדארפט זיין רייד שפיגלן אפ דעם ליבעראלן פאסט-מאדערניסטישער בליק אז אלעס א קאנקורענט פון משה, רבי נחמן בראך, האט זי געשפירט לויט ווי איז אמת, א יעדער קולטור חוץ דער אייגענער איז הייליג, און ווי עלטער מ׳פארציילט.״

און צוריקגעשטאנען און מאדנע א קולטור איז, אלץ מער דארף מען איר איך האב איבערגעליינט דעם זאץ אפשר פיר אדער פינף מאל, זיך פארעהרן.

רייבענדיג די אויגן צו זען אויב איך ליי ריכטיג און קייכענענדיג זיך פאר אזוי צו אזוי, האט בערגער א שטיקל נגיעה׳לע צו זען מעלת החסידים געלעכטער. נחמן בראך א קאנקורענט פארן ברך משה? אלטע פייגע האט ולא חסרונם. אבער, און דאס איז א גרויסן אבער וועלכע מ׳דארף זינגן אים געוואלט אלס סאטמארער רבי? פון וואו האט בערגער אויפגעפיקט מיט א שלשלת, בערגער איז גארנישט קיין אפאלעדזשיסט פאר חסידים. אזעלכע שטותים? דאס איז נאר איין קליינער דוגמא פון א רייע מאדנע יא, עס איז אמת אז ער וועט מעגליך לאזן פרא-חסידישע שטימעס האבן און טשיקאווע טעותים און אמעראצישע טעותים וואס בערגער מאכט. דאס לעצטע ווארט אין א ויכוח איבער א חסידישער מיסברויך, אבער ער האלט זיך נישט צוריק פון ברענגן דאס צווייטע צייט און ער ברענגט אפט אבער כ׳האב נישט געכאפט קיין התפעלות פון די טעותים. איך שארפע קריטיק. איך קוק דעריבער אן דעם בוך ווי א היבש באלאנצירטן נעם דאס בלויז אלס צייכן אז וויפיל מ׳זאל נאר פרובירן ארויסהאבן און פארשטיין א צווייטער קולטור, איז עס כמעט אוממעגליך פאר איינעם און אביעקטיווער בוך - כאטש אביסעלע גענייגט פרא מער ווי אנטי.

וואס איז נישט אויפגעוואקסן אין דעם געמיינדע צו גענצליך ארויסהאבן פיל מער אינטערעסאנטער ווי בערגער׳ס נגיעות לטובת חסידים איז מיר דעם בילד איבער וואס גייט פאר אינעם געמיינדע.

געווען דער פאקט אז אפילו נאכן שטודירן און רעפארטן איבער חסידים פאר איבער דריי צענדליג יאר(!), איז נאך אלץ דא אזויפיל טעותים און לעומת זה איז מיר אפטמאל געווען קאמיש ווי בערגער האט אונז אזוי

גוט ארויסגעהאט, נאר בעסער ווי מיר זעלבסט האבן זיך ארויס. צווישן געקענט צוריקהאלטן פון לאכן זעענדיג דעם ליסטע. געפילטע קרויט?

די שורות האט בערגער ארויפגעברענגט אויפן אויבערפלאך ניואנסען ווער עסט געפילטע קרויט אחוץ שמחת תורה ביים קידוש? און וואו זענען

און נקודות וועלכע איך אליין האב נאך קיינמאל פריער רעאלעזירט און קוגל און יאפטשיק? דער ליסטע איז ווארשיינליך מער אן אפשפיגלונג

נאכן ליינען זיין שילדערונג האב איך זיך געטראפן שמייכלן צו מיר אליין, פון וואס בערגער געדענקט פון אלס קינד אינדערהיים ווי אן אפשפיגלונג

צושאקלנדיג מיין קאפ מיט הסכמה. צום ביישפיל, באשרייבנדיג וויאזוי פונעם מאדערנעם חסידישן טעלער.

שפאצירנדיג אויף 13׳צטע עוועניו אין בארא פארק און באטראכטנדיג

די געשעפטן זעט מען אז יעדער געשעפט – אפילו א געשעפט וואס נאך א ביישפיל איז ווען בערגער שילדערט יוטא שווארץ׳ס חסידישע

איז א חולין׳דיגער געשעפט – פארמאגט עפעס א אידישליכער טוויסט, לפנים-משורת-הדין געפיראכטס שרייבט ער אז במשך די ניין טעג פאר

געט בערגער א ווארף אריין צווישן אפאר ביישפילן אז ״דער דאך פונעם תשעה באב האט מרת שווארץ נישט געוואשן וועש אדער גערייניגט איר

פורניטשור סטאר איז אויסגע׳שורה׳ט מיט שענדאלעירס״...

הויז. דאס איז בעצם אמת, בערגער פארזעט אבער אז דאס איז באמת א הלכה אין שולחן ערוך און האט נישט מיט חסידישקייט איינגעלייגט.

ווען איך האב אפאר וואכן צוריק באריכטעט אין אן אשכול אין ענליך, ווען בערגער שרייבט איבער דעם חסידישען ברען, שרייבט ער אז

קאווע שטיבל איבער דזשאסעף בערגער׳ס נייער בוך מיטן קעפל ״די חסידים זענען באזונדער מקפיד אויף הלכה דארט ווי אנדערע זענען נישט

ערליכע: די וועלט פון חסידים און זייערע שלאכטן מיט אמעריקע״. האב אזוי זהיר. כ׳פארשטיי אז אנקוקנדיג חסידים פון אינדרויסן זעט עס אזוי

איך נאך געהאלטן אינמיטן ליינען דעם בוך. איך האב אנגעהויבן ליינען אויס, אבער דער מציאות איז אז דקדוק הדין איז נחלת הליטאים והבני

דעם בוך מיטן כוונה צו שרייבן א רעצענזיע דערויף און כ׳האב דעריבער טעירע, און חסידים זענען שטענדיג אן געווען באקאנט אלס אזלעכע וואס

גענומען נאטיצן בשעת׳ן ליינען דעם בוך, און כ׳האב געפלאנט צו ערשט זענען נישט באזונדער מקפיד אויף הלכה, לטוב ולמוטב.

ענדיגן דעם בוך און דערנאך אראפשרייבן באריכות מיינע הערות און

בויך-קוועטשערייען. אבער דאן האט פעילד מעסייעה פארעעפנטליכט רעדנדיג וועגן אי הבנות אינעם חסידישען געדאנקענגאנג איז מערקווירדיג

א גאסט-פאוסט פון איינער ״יואל מ.״ וועלכע רעדט זיך אפ אין א אז פון איין זייט האט בערגער גאנץ גוט ארויס דעם חסידישען מהלך

צובראכענעם ענגליש אז דער בערגער׳ס בוך איז פול מיט שקרים און המחשבה, נאכברענגנדיג פון אלי וויזעל אז ״אין חסידישע מעשיות זענען

ליגנטס, און אז בערגער פארווישט דעם ביטערן אמת אבער חסידים. די פאקטן אונטערטעניגט אונטערן דמיון. וואס א נפקא מינא אויב די

כ׳האב זיך היבש געוואונדערט אויף דעם פאוסט. נישט ווייל איך האלט דאטומען און די געשעענישן שטימען? אן אביעקטיווער חסיד איז קיין

אז די טעותים וואס יואל מ. רעכנט אויס זענען נישט ריכטיג, נאר ווייל זיין חסיד נישט!״, אבער בחדא מחתא שרייבט בערגער אז דערפאר רייכערט

אונטערליגנדער הנחה איז בטעות יסודה. עס איז זעלבסטפארשטענדליך מען ביי חסידים ציגארעטן אין אזא גרויסער פראצענט כאטש עס איז

אז א זשורנאליסט זוכט נישט ארויסצוגעבן אן אקאדעמישער בוך פיל מסוכן צום געזונט, וויבאלד חסידים האלטן אז דאס איז מעלה די ניצוצות

מיט הארטע און קראנטע פאקטן, נאר ליבערשט וויל ער א שרייבערישער פון ציגארעטל... כ׳ווייס נישט וואס בערגער האט גערייכערט...

און ליטעראטורישער ווערק וועלכע זאל פארציילן אינטערעסאנטע און

טשיקאווע מעשה׳לעך. כאטש אן אומפונקטליכקייט אין א יעדער ריר פון בערגער׳ס טור-גייד פאר חסידות, און דער וועלכער ווערט מן הסתם

אונזער פארצווייגטער און פארפלאנטערטער טאג-טעגליכער הלוך ילך דאס מערסטע ציטירט אינעם בוך איז הרב סענדער ראפאפארט פון

גרילצט אין די אויערן פון א מיטגליד אין דעם געזעלשאפט וואס דער משביע פעים. ראפאפארט פירט אים ארום, איז אים מסביר מנהגים, און

זשורנאליסט שילדערט, דארף מען פארט פארשטיין אז עס איז פשוט רעדט אביסעלע צו סאך. מער ווי ראפאפארט פארציילט איבער חסידים,

אומפארמיידבאר, ווי בערגער זעלבסט שרייבט.

פארציילן זיינע ווערטער איבער אים...

רעדנדיג פון די טעותים וואס יואל מ. רעכנט אויס איז מיר געווען אין א טשיקאווע מאמענט זאגט ראפאפארט פאר בערגער אז:

מאדנע אז כמעט קיין איינס פון די א.ג. ״טעותים״ אויף זיין ליסטע זענען

טעותים אינעם ריכטיגן זין פון ווארט, בעת אנדערע, ריכטיגע טעותים ״ראפאפארטס זענען זייער זעלבסשטענדיגע מענטשן, זיי זענען נישט דזאו

ערשיינען בכלל נישט אויף יואל מ.׳ס ליסטע.

סיקס-פעק סטיל מענטשן.״

א טייל פון די טעותים וועלכע איך האב באמערקט בשעת׳ן ליינען דעם בוך און בערגער איז טאקע מעיד אז ראפאפארט איז א מאדנער קאטשקע

וואלט איך ניטאמאל גערופן ״טעותים״, נאר פשוט אומפארשטענדענישן (odd duck בלע״ז). עס שטעלט זיך טאקע ארויס פון פארשידענע

און אומבאקאנטשאפטן. א ביישפיל איז ווען בערגער רעכנט אויס א ציטאטן פון ראפאפארט אינעם בוך אז, אפשר נישט אלע ראפאפארטס,

ליסטע פון עסן וואס דארפן ווי כאראקטעריזירן דעם חסידישן טעלער. די אבער לכל הפחות סענדער ראפאפארט איז זיכער א זעלבסשטענדיגער,

עסנס זענען געפילטע קרויט, געפילטע פיש, און טשולנט. כ׳האב זיך נישט

רעלאטיוו צו אנדערע חסידים. ווען בערגער פרעגט אים וויאזוי ער רעדט אזא געשליפענעם ענגליש ווען רוב פון די געמיינדע רעדט א צעבראכענעם רעדנדיג פון ראפאפארט, איז מיר געווען אינטערעסאנט צו ליינען וואס ענגליש מיט א שווערן אקצענט ענטפערט אים ראפאפארט אין איין ווארט: ראפאפארט האט פארציילט פון זיינע יוגנט זכרונות ווי פאלגנד:

״ווען איך בין געווען א קינד, האט מען געקענט זען אסאך מענטשן אין שבת – מאן און ווייב - האלטנדיג די הענט. היינט הערט מען שוין נישט ״ען-פי-אר!״

אזוינס. סיי וואספארא ראמאנץ אין פובליק איז אסור על פי ההלכה, אפילו בערגער האט שטארק הנאה פון דעם ענטפער און באצייכנט אז דער מיטן אייגענעם ווייב. אפילו רעדן צו א פרוי אויפן גאס ווערט געהאלטן ענטפער איז טיפיש פון ראפאפארט׳ס סענס אף היומאר און זיין בא׳חנ׳טער צו א מינימום.״

וועג פון רעדן. אין אן אנדערן ביישפיל פון ראפאפארט׳ס געשליפן צינגל, פארציילט בערגער ראפאפארט׳ס הסבר פארוואס אין די בארא פארקע געשעפטן זענען קיין קאסמא, גלעמאור אדער וואויג מאגאזינען נישט על פי רוב זאגט ראפאפארט דעם אמת, און ער איז מסתמא צום פארדאנקען אז בערגער האט גאנץ א קלארן דא, און זייער פלאץ און אדורכנעמענדער בליק אויף ווערט ערפילט מיט עסן אונזער געזעלשאפט. אבער מיט מאגאזינען:

דעם אלעם דא דארט האב איך געכאפט ראפאפארט׳ן ביי פי-אר עסן איז דער איינציגסטער סטיל ליגנטס. נישט ממש ליגנטס, פלעזשורעבל זאך אין בארא אבער צוגעפוצטע ״פאקטן״ פארק״, זאגט ראפאפארט, איז עס זיכער, א שטייגער ווען אונטערלאכנדיג זיך. ״ די ראפאפארט זאגט בערגער אז א מאגאזינען זענען ווי עסן-״חסידישער מיליאנער האט נישט פּאָרן פאר בארא פארק״...

וואס צו טון מיט זיין געלט חוץ געבן פאר צדקה, ווייל א חסיד האט אין נאך א לייכטן ווייניג פלעזשורס אוועלעיבעל צו מאכט מאמענט, אים.״ אההמממם....

ראפאפארט חוזק פון דעם אויסקוק פונעם שטריימל, אין א שטיקל קאמישער פאל, און אין אן אנדערען פאל שטעלט ראפאפארט פאָר פאַר איז אין ראפאפארט׳ס בערגער איינער זאב יאנקל ניימאן, אויגן קאמיש דער פאקט א דרייסיג יעריגער וויזשניצער אז רוב פונעם חסידישן יונגערמאן וואס לערנט נאך ציבור ארבעט פאר א אין כולל, און קען מכלומרשט מוסד, א קהילה, אדער גאנץ ש״ס אויסעווייניג. בערגער אן ארגעניזאציע (א פאקט שרייבט: ״כ׳האב אים נישט אין וועלכע איך בין, אגב, פארהערט, אבער ראפאפארט זאגט אז ער האט אים יא, און ניימאן גענצליך נישט איבערצייגט.)

זעלבסט האט איידלערהייט באשטעטיגט אז ער פרובירט צו געדענקען אויך ווען עס קומט צו תולעים אין אלעס, איז ראפאפארט אן דאס גאנצע״.... אדער יא, מסתמא נישט. אדער ווי דער וועלט זאגט, ״און אויפגעקלערטער, מ׳שטיינס געזאגט. ער קויפט אומגעטשעקטע לעטוס, איך זאל אים נאך גלייבן נאך אויך?״

זאגט בערגער אויס, און ער טשעקט עס אליינס אינדערהיים.

אינעם קומענדיגן טייל אי״ה: בערגער איבער סקווירא, און איבער די חרדי׳שער התגרות באומות אין ניו יארק.

בסיפורו /

אז מ'קען נישט אליינס איז אייביג דא א וועג ארויס. און אפילו אוב כוכב'ס דרוק, װוי דערדריקנד ס'געווען, האט נישט געקענט באשאפן אייגענע טאלאנט האט עס אבער יא פראדוצירט א בייפאל וואס קען אפשר מהנה זיין די ק"ש ליינער,

אונזער טייערער בערל בעל עגלה דארף מען דאך נישט פארשטעלן. אנדערש וי א געווענליכער שרייבער, טוהן בערל'ס תגובות אטראקטירן שטיצער און קעגנער. מ'קען זיך נישט העלפן, אפילו דער ליינער איז פון די וואס ווילן נישט איינשטימען מיט 'וואס' ער שרייבט קען מען זיך אבער נישט ערלויבן צו פארפאסן די מעשה'לה, דאס וויצל, א נייע טיטל, א פרישער חידוש אין תמימות... וואס וועט גאר מעגליך און גאנץ זיבכער נאכקומען זיינס א תגובה. און אויב ס'איז נישט געווען עפעס פון דעם סארט, איז א פשט'ער ייגון' אנשטאט ייגן' אויך עלול פאר אן אויספלאץ "ווען" און טאקע נאר ווען ס'קומט פון ר' בערל'ן.

איז אבער זיכער דא אז מ'האט פארפאסט אדער פארזעהן, ממש א שאד. האבעך צוזאמגענומען וויפיל כ'האב געקענט לייגן א האנט אויף לפונדיק אחד און דער עולם וועט זיךזיכער באלעקן שמייכלן און לאכן מיט די פערל רייד פון אונזער רי בערל בעל עגלה. ושמחת בחגיך!

אין דעם געלעגנהייט ווילן מיר בעטן ערשט ר' בערל זאל צוריק אנהויבן לייגן די סמייליס, וואס איז געווען וי א סיגנאטור לאגא אויף א תגובה זיינעם וואס מ'האט דערקענט זאפארט פון דערווייטענס, עס איז נישט די זעלבע אן די אלע פרצופים. און צווייט פון די ליינער בעט מען וואס טרעפן אן נאך מעשה'ליך/ווערטלעך זאלן לאזן וויסן לינקן אין אישי. איך צוטייל עס אין צוויי ס'זאל נישט זיין אנגעלייגט.

נסדר ונלקט ע"י ט. יצחקי, בל הסמייליס שמורות

הערליכבע ארטיקלן, באשריבן דורך חברים חשובים

אויף קאווע שטיבל, לרגל חג הסוכות תשע"ה

(1) אז מ'רעדט שוין פון רבנים וועלכע זענען גרויסע תלמידי חכמים און גייען אנגעטון וי עמך אידן דערמאנט דאס מיך א פארקערטע מעשה. געווען א "רב" מיט'ן גאנצן רבניש'ץ געשטעל, וועלכער איז נעבעך געוועין א גרויסער עיין הא. (בגן עדן תהא מנוחתו) ער האט אמאל געדאוונט פאר'ן עמוד און אויסגעלאזט ביי מודים "ברוך א-ל ההודאות..." ווען מ'יהאט איהם געפרעיגט איבער דעים

האט ער געענטפערט. "וואס הייסט. ס'איז דאך מודים דרבנן און איך בין א רב..." :28װ00: :101: :101;

(2) דאס דערמאנט מיך א מעשה וואס איך האב געהערט אלס יונגל, (לאמיר זעהן אוב איך געדענק עס נאך). אין א רעביש'ן הויף איז געגנב'ט געווארן א טייערער זילבערנער בעכער. מען האט נישט געוואוסט ער דער גנב איז. האט מען אויסגערופן בשם דעם רבי. אַז א יעדער וואס איז דארט געווען אין יענע צייט מוז זיך שטעלן אין א ליין און מ'וועט ברענגען א האן און א יעדער מוז געבן א גלעט פאר'ן האן און ווען דער גנב װועט איהם געבן א גלעט װעט דער האן קרייען. מ'האט פארמאכט די לייט אין צימער. (זעט אויס ס'איז שוין געווען לעקטער אין יענע צייטן). און ווען מען האט אנגעצינדן די לייט און א יעדער האט אויפגעהויבן די הענט האט מען

געזעהן אלע האבן שווארצע הענט און איין האנט איז געבליבן ווייס... :0078: :101: ?;

(43 פון וי שטאמט דאס אז זויערע וויין איז גוט... נאר די מעשה איז אזוי: ס'איז געווען א אידלי א וויין סוחר וואס ס'איז איהם זויער געווארן עטליכע פּעסער וויין איז ער געפאלן אויף המצאה. אנשטאט אויסגיסן דעם וויין און שאדן האבן געלט האט ער עס א נאמען געגעבן פענסי (פראנצויזישע ) נעמען און איינגערעדט פאר'ן עולם אז ס'איז טייערע וויין. און דער עולם האט עס געקופּט!!

(4) וועגן קעסט -- אויב די חתן-כלה האבן איין שפראך און זיי וועלן קענען לעבן צוזאמען, דאס איז נישט וויכטיג. איך האב געטראכט פון אזא ווערטל/מעשה'לע. איינער האט זיך משדך געווען מיט א מאפיאנער. )לאוו דווקא מיליאנער). איין מחותן זאגט "איך װעל

געבן פיהר יאהר קעסט. זאגט דער צווייטער "מחותן" איך װעל דיר געבן (א) קעסט 0254 וואס וועט דיר האלטן א גאנצן לעבן...!

(5) דאס דערמאנט מיר א זיס ווערטל וואס כ'האב אמאל געהערט. איין יוד זאגט פאר'ן צווייטן, ווען מ'האט איהם געסטראשעט אריינצולייגן אין "ח". "לייגטץ מיך אריין אין ח', אפילו אין ט', נאר נישט אין "יוד".

(6) נו, דו הייסט דאך אפטעמיסט (לכה"פ אין קאווע שטיבל. ביי דיין ווייב הייסטו הער נאר, קוק נאר.). ס'דא א באקאנטע חסידישע מעשה ( להוציא מליבן של הליטוואקעס. הן ההיימישע והן הבודאפעסטער און אפשר לעיקוואוד אויכעט) אז א איד איז געקומען צו דעם מעזריטשער מגיד אז ער וויל פארשטיין פשט אין די גמרא אין מס' ברכות. "חייב אדם לברך על הרעה כשם שמברך על הטובה" פרעגט ער דעם רעבין וויאזוי קען דאס זיין? האט איהם דער מגיד געשיקט ער זאל גיין אויפזוכן דעם רעבי ר' זזשא (נאך איידער ר'איז נתגלה געווארן). הקיצור. קומענדיג אין שטאט פרעיגט ער זיך נאך אויף א ר' זושא. קיינער האט נישט געוואוסט צו זאגן ווער דאס איז. ביז איינער האטציך דערמאנט אז ער זוכט זושא דעם שמש. אריינקומענדיג אין זיין חרוב'ע, האלב איינגעפאלענע הייזקע זאגט דער איד. "מיין רבי דער מגיד האט מיך געשיקט צו אייך איהר זאלט מיר זאגן פשט אין די גמרא". האטצעיך ר' זזשא

אנגערופן . "איך ווייס נישט פארוואס דיין רבי האט דיך געשיקט צו מיר" פאר מיר גייט אלעס ב"ה זייער גוט. ... :0: ת: :101 6

(7) יאיר: די איבערזעצונג איז געווען וואונדערליך. אויף ענגליש רופּט מען דאס אן "הילעריעס". דאס דערמאנט מיך א מעשה וואס כ'האב געהערט פון א ליטווישן איד, ע"ה. נאך די ערשטע וועלט'ס מלחמה, ווען (אין א געוויסע תקופה) די ליטווינער האבן באזעצט טיילן פון דייטשלאנד, ביי די גרעניץ שטעט, אדער פויליש-ליטא? די פאליציאנטן, וועלכע האבן נאר גערעדט די ליטווישע שפראך, האבן זיך באנוצט מיט דאלמעטשער'ס. עפ"י רוב אידן, וועלכע האבן געקענט רעדן ביידע שפראכן. מאכט זיך אמאל אז די פאליציי האבן ארעסטירט א פערד-גנב. האבן זי אריינגערופן א איד אז ער זאל איבערטייטשן פאר'ן ארעסטאנט די באשולדיגונגען אקעיגן איהם. האט דער איד זיך אנגערופן צום ארעסטאנט כהאי לישנא: דער "ערל" זאגט אז דו האסט "געלקחי'ט" א "סוס"..... ::101: :101

0 :0078: 2:א: :101: :101;

הערליכבע ארטיקלן, באשריבן דורך חברים חשובים

אויף קאווע שטיבל, לרגל חג הסוכות תשע"ה

שמעקעדיג" ייש"כ פאר מעורר זיין. ס'דא א סאך מענטשן וואס זיי שרייבן (אידיש) אזוי וי זיי רעדן. דאס דערמאנט מיך א מעשה. מיט א סאך יארן צוריק ביניך אריינגעגאנגען אין א הארדוועיר סטאר, אין ב.פ. און געפרעיגט דעם בעה"ב אוב ער האט "שטריק". ענטעפרט ער נין. אלף האב אבער פארשטאנען אז מסתמא האט ער יא. נאר ווייפ ער איז אן אונגארישער/רומענישער אידל רופט ער דאס אן אנדערש. האב איך איהם געפרעיגט אויב ער האט "שפערגואעט". זאגט ער מיר "יא".... :? 8-) ::0078: 2:א: 1011: :101 0 (ג(: 0;

(9) די מעשה מיט הרב פאלק שליט"א דערמאנט מיך א מעשה וואס איך האב אמאל געהערט. א יונגל איז אמאל געקומען צו זײַן רבי און דערציילט. "די רעבע האט געהערט דער גרונם איז אזא מחוצף. ער האט גערעדט שלעכטס אויף די רבי. און ער האט אויסגערעכנט אלע נישט גוטע זאכן. האט די רבי איהם געענטפערט. "איך מיין אז דו ביסט דער מחוצף, ווייל דו זאגסט די אלע

זאכן... :? 8-) :0: (; :8װ00: :8װ00: :0078: ?: א: 1010

(סו)

דערמאנט מיך א מעשה'לע וואס איך האב געהערט דערציילן פון אלטע אידן. אין דייטשלאנד, פאר די צווייטע וועלט מלחמה, בעת די נאציס ימח שמם האבן איבערגענימען די רעגירונג. האט א איד געקויפט א טיקעט צו פארן אויף די באן. ארויפגייענדיג האט ער געקויפט א "שטירמער" (דער פארגייער פונ'ם "איד". און דער נאכפאלגער פון בלעמ'ס צייטונג.). און ער זעצט זיך אראפ. א מינוט שפעיטער קומט ארויף א צווייטער אויפץ באן און זעצט זיך אקעיגן איבער איהם. ווען די באן האט אנגעהויבן פארן האבן זיי זיך גענימען שמיעסן. זאגט דער ערשטער פאסאזשיר צו זיין שכן. "דו ווייסט די יודן זענען דאס ערגסטע פאלק אין די וועלט און מ'דארף זיי מאכן א סוףי (ח"ו). האט דער צווייטער גענימען נאכמער שעלטן די אידן. אזוי איז אנגעגאנגען א קאמפעטיש'ן צווישן די צוויי ווער ס'קען מער האקן אויף די אידן. אינמיטן געט דער ערשטער איד --וועלכער האט שוין נישט געקענט אויסהאלטן די קללות -- א שריי "שמע ישראל". האטציך דער צווייטער אנגערופן "ה' אלוקינו ה' אחד".... :? 8-) :0: (; 2: צ: (: ם: 1011: 101: 101: 101

(1ו)

יישר כח פאר'ן אנצינדן מיין זברונות מאשין. איך האב ב"ה נישט געהאט קיין רבי'ס רוצחים און סאדיסטן. נאר איינעם א סובסטיטוט וואס האט געהאט שפיציגע שיך און ער פלעגט צו גיין צו א יעדן יונגל אין קלאס וואס האט זיך עס פארדינט (און איך האב מיר עס זיכער פארדינט) און געשטויסן מיט זיינע שפיציגע שיך אין די זייטן. זאגנדיג דערביי דעם זעלבן פזמון. 'אזאנס האב איך נאך אין מיין לעיבן נישט בייגעוואוינט". מיין מאמע ע"ה, זעענדיג די בלעק ענד בלו מארקס, איז נישט געלאפן אין חדר סטראשענדיג מיט'ץ ארגסטן ווייל מ'האט צושטויסן איר תכשיט. נאר זי האט מצדיק את הדין געווען אז כ'האב מיר עס זיכער ערליך פארדינט. כ'האב נאך עטליכע זכרונות פון צוזאמענשטויסן וואס כ'האב געהאט מיט שטרענגע רבי'ס. נאר מיר עלל'ן עס לאזן פאר א צווייטע געלעגנהייט. ועוד חזון למועד.

(12) מ'דערציילט א מעשה וואס האט זיך געטראפן ביים בית ישראל. איינער פון די חסידים איז אמאל אריינגעגאנגען צו איהם פרעגן אן עצה וועגן א שידוך. "רבי--זאגט דער חסיד. מ'טראגט מיר אן א שידוך פאר מיין זון, אבער דער מחותן איז א... בעל תשובח. ..

ענטפערט איהם דער בית ישראל. "און וואס װעט זיין מיט דיר"?...

(13) ס'איז דא אן ענליכע מעשה. ס'איז איין יאר געווען זייער א ווארעמער ווינטער אין ניו יארק. און דער עולם איז נישט געפאהרן קיין פּלארידע. די בעלי בתים פון די האטעלן האבן געזען אז ס'איז צרות. זענען זי געגאנגען צו התאחדות וועלכע האט ארויסגעגעבן אן איסור צו פארן קיין פלארידע. האט זיך דער עולם דעמאנט אז מ'דארף פארן.. לענייננו. כאשר יענה אותו כן ירבה וכן יפרוץ. וי

מער זיי וועלן אסר'ן, לייגן אין חרם און באיקאטירן וועט דער קאווע שטיבל אי"ה ווערן שטארקער און גרעסער.

הערליכבע ארטיקלן, באשריבן דורך חברים חשובים

אויף קאווע שטיבל, לרגל חג הסוכות תשע"ה

(14) ומעשה שהי' כך הי'. ר'איז (געווען) אן ערליכער, חסידיש'ער יונגערמאן וועלכער האט געהאט א ווייב וואס איז נישט צו קלוג. זי איז א יעדע זאך געלאפן שואל עצה זיין מיט איר טאטן. מיין חבר פון ישיבה. דער טאטע, אנשטאט ער זאל זאגן פאר זיין טאכטער. "דו האסט חתונה געהאט. איך מיש זיך נישט אריין" האט איהר געגעבן עצות וויאזוי משפיל זיין איר מאן. פארשטייט זיך אז דאס האט אונטערגעברענגט דעם שלום בית. דער סוף איז געווען אז זיי האבן זיך גע'גט. און צובראכן א שטוב מיט זעקס קינדער. נאר ביז'ן גט האט די ווייב געלאזט ארעסטירן איר מאן ממש פאר שטותים. לדוגמא. ער האט געדרייווט א געירענטע קאר. און די רעסיט איז געקומען אויף זיין רעזידענץ אדרעס, וועלכע ער האט פארלאזט. זיין (געוועזענע) ווייב האט צוריסן די רעסיט און אוועקגעווארפן. ווען די רענטל קא. האט געקאלט פרעגן אינפארמעישן וועגן איר מאן האט זי געזאגט אז ר'יהאט פארלאזט דאס לאנד. האבן זוי רעפארטעד די קאר אלס געגנב'ט. פארשטייטזיך אז די פאליציי האבן איהם ארעסטירט ביי א טרעפיק סטאפ. ער איז נעבעך אפגעזיצן א גאנצע נאכט אין תפיסה ביז אינדערפריה ווען דער ד.עי. האט איינגעזען אז סאיז נישט דא קיין טשארדזש אקעגן איהם.

דער מוסר השכל פון די מעשה איז אז אלע צרות הייבן זיך אן ווען א דרויסנדיגער מענטש מישט זיך אריין

(15) אויף דעם פסוק שלח לך אנשים האט א צווייטער אייראפעישער רבי פון פאר די מלחמה געטייטשט שלח לך אנשים דו זאלסט שיקן משולחים ויתורו און סזאל עפעס בלייבן פאר דיר אויך. דאס ווארט איז באזירט אויף א מעשה שהי'. אז דער רבי האט ארויסגעשיקט א משולח צו זאמלען געלט פאר זיין ישיבה. און צום סוף איז גארנישט געבליבן. ס'איז אלץ אריין אין משולח'ס טאש.

(16) איך זאג נישט אין דעם פאל. אבער ס'קען דאך זיין טעארעטיש אז א רבי זאל אויך שרייבן אין קאווע שטיבל אונטער א באהאלטענעם ניק. װי ער וואלט געווען א בעל עגלה למשל. איך מיין נישט מיך. איך בין אן אמת'ע בעל עגלה. דאס דערמאנט מיך א מעשה. איך האב געשמועסט אמאל מיט א יונגערמאן מזרע המלוכה. האביך מיך געגעבן אזא רוף אן "באלאגאלע ובזמן קריב". איז געשטאנען דארטן איינער וואס איז געווען אומזיכער ביי זיך צו דער עולם האלט איהם פאר א בנש"ק. האט ער זיך אנגערופן מיט שרעק צום אדמו"ר הצעיר, אױיף מיר. "ער איז דיין קרוב"? האב איך איהם בארואיגט. "די באלאגאלעס זענען נאכנישט קיין קרובים מיט די

רעבעס, קענסט נאך שלאפן רואיג".

(7ו)

אויפ'ן טשימפאיער רב ווערט דערציילט אן אנדערע זיסע מעשה'לע. (כ'האב מורא אז דער אשכול פארט אוועק פון פוינט). אמאל נאך א דין תורה וואס ר'האט אנגעפיהרט האט ער צוטיילט דאס פסק-געלט פאר די דיינים. איינער האט באקומען דריי פינעפער'ס מיט א צעינער. דער צווייטער האט באקומען דריי הונדערטערס מיט א צוואנציגער. ווען מ'האט איהם געפרעגט דעריבער האט ער געזאגט. "כ'האב יעדן געגעבן די זעלבע צאל שטיקלען"

דאס דערמאנט מיר אן אנדערע מעשה פון א מיניסטער אין מדינת ישראל, דוד לוי, וואס האט נישט געקענט רעדן ענגליש. ווען

ר'איז געקומען קיין אמעריקע שנארן, און ר'האט געהאלטן א דרשה פאר די יו.דזשעי.עי. האט ער גערעדט פראנצויזיש. מ'קען זי

ןׂ | | ןׂ

פארשטעלן וויפיל ר'האט אויפגעטון. דערציילט מען אויף איהם אז ר'איז אמאל געגאמגען שפאצירן אויף א גאס אין מאנהעטן או 1 1 ן אויף 1 ן אויף 1 ן און

ר'האט זיך פארלוירן. רופט ער אן די עמבאססי פאר הילף. זאגן זי גוט. זאג אונז וואו דו ביסט מיר וועלן שיקן א קאר דיך אויפפיקן.

ענטפּערט ער. "רחוב וואלק פינת דאונט וואלק". ביי די וואלק גאס קארנער דאונט וואלק.

(19) אזא פנים האט מען ווען מ'זאגט איבער יענעמ'ס טעותים און נארישקייטן. ס'דערמאנט מיך א מעשה. א יונגל אין חדר האט נישט געוואוסט דעם תירוץ אויף א קשיא וואס די רעבע האט געפרעיגט. האט איהם זיין חבר אונטערגעזאגט דעם נישט ריכטיגן תירוץ.

ווען די רבי האט זיך צובייזערט אויף איהם האט ער זיך פארענטפערט אז נישט ער זאגט דאס. דאס זאגט זיין חבר,

(20) דאס דערמאנט מיך א (נארישע) מעשה'לע פון דזשואיש פרעסס. איינער האט געקויפט א פערדל/אייזל פון א יוד. דער פערדל/אייזל איז געווען אויסגעלערנט אז ווען מ'זאגט "ישמע ישראל" סטאפט ער. און ווען מ'זאגט ברוך ה' פארט ער. דער קאסטטומער האט זיך ארויפגעזעצט אויפ'ן פ/א אויסצוטרייען. ער האט זיך גענומען לויפן שנעל און ר'איז געווען זייער נאנט צו א שפיץ בארג. דער יוד האט זיך זייער שטארק דערשראקן און ער האט געשריגן "שמע ישראל" די לעצטע סעקונדע פארץ עק פונ'ם בארג.און דער פ/א האט

זיך אפּגעשטעילט. האט דער יוד געזאגט "ברוך ה'".... (כ'האב געזאגט אז ס'איז א נארישע מעשה'לען.

הערללכבע ארטיקלן, באשריבן דורך חברים חשובים 10

אויף קאווע שטיבל, לרגל חג הסוכות תשע"ה

(21) די מעשה'לע ווערט דערציילט איבער א בארימטן רבי'ץן, וואס ער פלעגט ארויסגעבן תיקוני תשובה פאר באל אוויירעניקעס. איין טאג זענען געקומען צוויי חבירים ארויסנעמען א תשובה. זאגט איין חבר פאר'ץץן צווייטן איכיל אריינגיין צום רבי ערשט. אויב ס'וועט זיין א גוטע תשובה וועסטו אויכעט אריינגיין,. האט איהם דער רבי געפרעגט "האסט אפשר געטון די עבירה מיט די פרוי וואס וואוינט אויף ...סטריט: אפשר מיט די פון יענעם אפארטמענט בילדינג אויף ...עוו"? וכוי. ווען ר'איז ארויס געגאנגען פון רבייס שטוב האט איהם דער חבר געפרעגט "וואס פארא תיקון תשובה האסטו באקומען פון רבי"? האט ער געענטפערט. " א תשובה אפשר נישט

אבער כיהאב באקומען א פאר נייע אדרעססן!

(22) דאס דערמאנט מיך א מעשה. כ'על עס מיטטיילן מיט'ן עוילעם. ס'געווען א קאפל וועלכע האבן געפייערט זייער פופציג'סטע יאר פון די חתונה. .ווען מ'האט זיי געפרעיגט וויאזוי זיי האבן געקענט אנהאלטן שלום בית פאר פופציג יאר האט זיך די פרוי אנגערופן: "זייער פשוט. א טאג נאכ'ן חתונה האבן מיר געמאכט א הסכם, איך מיט מיין מאן. ער װועט אנפיהרן די גרויסע זאכן. און איך, די קליינע. ווען מ'האט איר געפרעיגט וואס מיינט די גרויסע און וואס מיינט די קליינע. האט זי געענטפערט. די גרויסע זאכן מיינט וואו די אמעריקאנער מיליטער זאל שטיין.וואו ענגלאנד זאל שטיין וכו'. "און וואס מיינט די קליינע. האט זי געענפערט. "דאס באנק

רקי

(23) דאס דערמאנט מיך א מעשה: א איד האט געזוכט א שידוך פאר זיין טאכטער. האט איהם א שדכן אנגעטראגן א בחור וואס איז זייער א קלוגער און א תלמיד חכם. נאר ער האט איין קליינעם פעלער. ווען ער הייבט אן רעדן שטאטטערט ער. אבער נאכדעים רעדט ער נארמאל. זאגט דער טאטע פון מיידל אויב דאס איז דער פּעלער בין איך גרייט צו נעמען איהם פאר א חתן. דער איד האט געוואוינט אויפ'ן דריטן שטאק. זאגט ער צום שדכן שיק ארויף דעם בחור צו מיין הויז. כ'עלל כאפן א שמועס מיט איהם. ווען דער בחור איז געקומען צו יענעם אין שטוב זאגט ער צום טאטן "שששלוםםם עללליייככככעם.' דער איד האט נישט געוואלט טון דעם שידוך. ווען דער שדכן האט איהם געפרעגט פארוואס. האסט דאך געזאגט אז דאס שטאטטער'ן אליינס איז נישט קיין פעלער. האט איהם דער טאטע געענטפּערט. דער בחור איז אויך נישט קלוג. ווייל ער האט געדארפט אנהייבן זאגן שלום עליכם אונטן אויף דער גאס....

(24) דאס דערמאנט מיך א מעשהילע. ווען איך בין געגאנגען מיט איינעם פון מיינע זין שי' אויף א "באשוי", האט איהם דער צוקונפטיגער (און ב"ה , נישט געווארענער) מחותן גענימען אויף א גאר שטרענגן פארהער. האביך מיך אנגערופן (אדער געוואלט אנרופן.)

"אנטשולדיגט. איהר ווילט נעמען אן איידעם, אדער אויפנעמען א רב"?!... :0: (; :28װ00: 101: 101: 011ע: :101

(25) דאס דערמאנט מיר א מעשה'לע: ס'געוועהן אין גאליציע א איד וואס האט געשמ'ט מיט זיין עניוות אין די גאנצע מדינה. איז געװעין א קלוגער איד, א ת"ח וואס האט געזאגט "איך וויל גיין אויספראבירן דעים גוואלדיגן עניוו" . "ווי ווייט זיין עניוות גרייכט". איז ער אנגעקומען אין שטאט און געגאנגען גלייך אין ביהמ"ד וואו ער האט געטראפן אינזער "עניוו". נאכ'ן ערשטן שלום עליכם האט דער אורח געפרעיגט דעם גרויסן עניוו. "ס'איז מיר שווער א קשיא. ס'שטייט אין פסוק "והאיש משה עניו מאד מכל האדם" האט דען כביכול דער אייבישטער נישט געװויסט אז איר זענט דאל!.. רופט זיך אן דער עניוו... אז עים איז אויך שווער די זעלבע קשיא.... ::101

(26) דאס דערמאנט מיך א מעשה. פארנדיג מיט'ן באס אין די בארא פארקער גאסן ארום זייער האלאווין חגא, האב איך אלעמאל אבזערווירט וואו ס'שטייט א גרופע שקצים מיט אייער באקסעס אין די טריפה'נע ידיים ידי עשו, גרייט צו ווארפן (נאר) אויף אידישע דורכגייער און באסעס. ספעציעל ביי א רויטע לייט וואו מ'דארף ווארטן. האב איך זיי מקדים געווען און אראפגעלאפן פונ'ם באס מיט א בהלה ביז זיי האבן זיך דערשראקן און אנטלאפן. און אמאל אויך אראפגעלאזט די אייער אויפ'ן פלאץ. איינמאל, שטייענדיג ביי א רויטע לייט האביך באמערקט אט אזא גרופע שקצים. נאר אזוי וי איך האב אויפגעמאכט די טיר פונ'ים באס האב איך געכאפט

א פלייץ פון אייער אין פנים... ס'זעהט אויס אז זיי האבן מיך דאס מאל מקדים געוועין... :101: :101;

הערליכע ארטיקלן, באשריבן דורך חברים חשובים 11

אויף קאווע שטיבל, לרגל חג הסוכות תשע"ה

(27) ס'דערמאנט מיך א מעשה פון א היימישן איד וועלכער איז געווען פון די עשרה ראשונים אין אונזער שטעיטל בורא ד'פארקא זיך איינצוהאנדלען אן עס.יו.ווי. און ס'האט נעבעך נישט געשנייט א גאנצן ווינטער. דער איד איז איז ארומגעפארן איבער די גאסן בפחי

נפש. :1660עזמז:

(28) דאס דערמאנט מיך א מעשה: (אזוי דערציילט מען.(. ס'געווען אמאל אן עושר, א איד א ת"ח אבער א גרויסער קמצן. איז אמאל איינער פון די בני הקהילה אריינגעקומען צו איהם אין שטוב אין די ניין טעג און ער זעהט וי דער עושר זיצט און האקט אריין אין א סטעיק. רופטצעך אן דער אורח."איך פארשטיי אייך נישט. איר זענט א איד א ת"ח ווייסט איהר דאך אז מ'יטאר נישט עסן פלייש אין די ניין טעג"?! ענטפּערט דער בעה"ב. איהר ווייסט דאך אז איך בין א קארגער. ממילא איז דאס עסן פלייש א סיגוף פאר מיר. פרעגט איהם דער אורח: אוב אזוי טרינקט'זשע שוין צו א גלעזל וויין אויך! האט איהם דער עושר געענטפערט: אינגאנצן הרג'נען

מיך בין איך נישט מחוייב!!! :0: :78װ00: ?: א: /101: 101: 101

ר' ליטוואק פון...: נאך גוט אז דו האסט דיך דערמאנט די אריגינאלע מטרה פון דעים אשכול. ס'דא אזא מעשה. (און אויב נישט גיימיר עס יעצט אפבאקן.) צוויי אידן, סוחרים (וואו שטייט געשריבן אז אלע מעשיות מוזן זיך אנהייבן מיט א פריץ און אן ארענדאר און א קרעיטשמע.ל?!) האבן זיך באגעיגנט אויפ'ן באן, פארנדיג צום יריד קיין לייפציג. נאכ'ץ ערשטן שלום עליכם האט זיך אנטוויקלט א שמועס איבער משפחה. שטעלט זיך אויס אז זיי זענען גאר דריטע קאזינס פון די מאמע'ס זייט. אזוי שמועסנדיג ווייטער איבער די משפּחה פארציילט איינער פון זיי אזוי כבדרך אגב אז זיין טאכטער זאל זיין געזונט , זייער א געלונגען מיידל, א מלומדת און א קלוגע ווערט אי"ה קומענדיגן אדר א' אכצן יאר ביז 120. רופטצעך אן דער צווייטער. איך האב א זון, ב"ה א געלונגענער בחור א מתמיד און א יר"ש, מיט אלע מעלות, וועלכער איז יעצט דעם פארגאנגענעם ר"ח טבת געווארן אכצן יאר. אזוי שמועסנדיג ווייטער געט דער ערשטער מחותן א שפרונג אויף. "איך האב א וואונדערליכן געדאנק. אפשר ווער מיר מחותנים. דיין זון פאר מיין טאכטער" זאגט דער אבי החתן. "אזוי װי אינז פארן דאך קיין לייפציג מאכן געשעפטן. לאמיר ענדיגן די ביזנעס קודם. און נאכדעים עמיר ארבעטן אויפץ שידוך." מסכים". זאגט דער צווייטער מחותן. די באן איז ווייטער געפארן א דורך פעלדער און וועלדער וואו מ'האט געזעען בהמות פאשען זיך רואיג. ס'איז נאך פארבליבן מער פון צוויי שעה אין די נסיעה. די צוויי אידן האבן ווייטער געשמועסט, און איינער פרעיגט אויס דעם צווייטן אלע פרטים פון זיין לעיבן. בתוך הדברים איז אויסגעקומען א שמועס צו וועלכן רעבין א יעדער פארט. האבן זי זיך גענומען קריגן וועימענ'ס רעבע איז גרעסער. ביז ס'האט אויסגעבראכן א פייערדיגע מחלוקת צווישן זיי. און זיי זענען געגאנגען זיצן א יעדער אין אן אנדערע זייט פון די באן. ענדליך איז די באן אנגעקומען קיין לייפציג און א יעדער פון זיי האט ב"ה שטארק מצליח געווען. נאך צוויי וואכן זענען זי געפארן אהיים. ממש השגחה פרטית אז זיי האבן זיך ווידעראמאל געטראפן אויפ'ן באן. צוערשט זענען זי געזיצן אין א שטילשווייגעניש. (שתיקין באדישתא). נאך א האלבע שעה רופציך אן איינער פון זיי. נו. לאמיר צוריקגיין צו אינזער ערשטן שמועס. װוי האמיר געהאלטן?.... 1011: 8-) :0: צ: ?: 101

(ס3)

ס'דערמאנט מיך א מעשה: כ'בין געווען ביי א לוי' ל"ע. וואו דער רב המספיד האט גערעדט בשבח הנפּטרת און ר'האט געזאגט אז זי האט זיך מוסר נפש געווען אז איהרע קינדער זאללן קענען לערנען תורה. "און מיר זעען דאך וויאזוי זיי זעען ליידער אויס".... ר'האט זיך צוריקגעכאפט און געזאגט ..יב"ה.." נאר ס'איז שוין געווען צו שפּעט.

עפילאג...

דאס דערמאנט מיך די באקאנטע מעשה פון "צפיחית בדבש". איך מיין די מעשה איז צו לאנג און "בארינג" איך װעל עס לאזן פאר א צווייטע געלעגנהייט" אי"ה. ועוד חזון למועד.

66 6 6 שש 5

הפצרליכש ארטיקלן, באשריבן דורך חברים חשובים (שו

אויף קאווע שטיבל, לרגל חג הסוכות תשע"ה

"קאווע שטיבל" שורש פון אלע פראבלעמען

ק. טרינקער

כוכב האט מיר באאויפטראגט צו שרייבן עפעס לכבוד די אושפיזין, און האט דערביי אנגעגעבן קלארע אנווייזונגען איבער דעם אינהאלט פונעם ארטיקל, אז דאס זאל זיין ארום "או. טי. די.". א גוגל-זוך האט מיר שנעל געלערנט אז די דריי גריכישע בוכשטאבן זענען גאר מעניני דיומא, נאכמער, דאס האט דאך דירעקט א שייכות מיטן ערשטען אושפיזין, אברהם אבינו! אומר ועושה, איך זעץ זיך אראפ שרייבן, אבער ס'גייט עפעס נישט. די קאווע גראך דא אין שטיבל, די אראומע, ווערט שטערקער און שטערקער, הערליכע געדאנקען צו לאכן און צו טראכן, אז כ'פיל אז מיין מאמר'ל - א צוזאמענשטעל פון אלע מיינע אפגעהיטענע דרעפטס - וועט נישט באקומען קיין לייק'ס, ד.ה. ביטול זמן. (לייקס ברויך איך?! האג'ס דארף איך!)

אראפ פון וועג, וועלכע "וועג"?

פאר די וואס ווייסן נישט, או. טי. די., און ענגליש: OTD, איז די ראשי פון תיבות Off The Derech. א טערמין אלט בערך 15-10 יאר, פאר יונגווארג וואס גייען אראפ פון וועג. צו בעסער פארשטיין ווען און וויאזוי איינער איז ראוי צו ווערן אזוי באטיטלט, דארפען מיר ערשט נאכפארשטן וואס איז דאס דער "דרך" וואס מאנכע גייען אויף און אנדערע גייען אראפ פון.

מ'האט מיר געוויזן צוויי אנדערע בילדער פון איין מענטש, איינס משנה, און ל"ו תלמוד בבלי. - ס'איז אפשר נישט די "סטייל" וויאזוי דייט אן אז דאס איז בילד איז גענומען געווארן "איידער", ד.ה., ווען די "מ" גייט אנגעטוהן, אבער צו זאגן אז אז דאס א "אראפ פון וועג" יענער איז געווען "אויף די וועג", און דאס צווייטע בילדער, עטליכע צייכן קען נאר זיין אויב "דרך", יא דרך נישט דרך מיינט: חיצוניתדיגע חדשים אפגערוקט, איז פון "נאכדעם", ד.ה., ווען יענער איז שוין מלבושים.

געווען "אראפ פון וועג". איך האב גוט אנאלאזירט די צוויי, און די

רעזולטאטען זענען ווי פאלגענד: "אויפן וועג" מיינט א ווייסע העמד; צא מדירות קבע!

שווארצע הויזן; ציצית; קאפל; פיאות; בענדל שיך. ווידער "אראפ פון וועג" מיינט א קארליטע העמד מיט רעש'דיגע אויפשריפטן, בלויע פאר איך גיי ווייטער מוז איך זאגן א ווארט צוויי איבער די . דירות הויזן מיט גראדע טאשן; קיין ציצית; קיין קאפל; קיין פיאות; קאלירע קרייזעס (פאר מער, ליינט דעם "דירות" אפטיילונג אינעם סוכות'דיגן סניקערס.

"מאמענט"). אונזערע ווייטאגען גייען אסאך ווייטער פון דעם. א שנעלע בליק אין קאווע שטיבל – א פארום וואו דאס אמת ווערט איז אזוי, דער יעניגערס "אידישקייט" סטאטוס פון אמאל און געזאגט מיט שטאלץ אן קיין מורא – דעקט אויף א לאנגע ליסטע היינט, זיין אמונה, שמירת התורה והמצוות, דאס זעהט מען דאך נישט פון גרויסע און קליינע ענינים וואס ווארט א באלדיגע לעיזונג. אין מיין אויף די בילדער. נאכמער, מ'קען דאס ניטאמאל אנזעהן, ווייל בהכרח דאקטוראט טיזעס שטעל איך אן ארגיומענט, אז אלע פראבלעמען איז ער שוין נישט געווען קיין שומר תורה ומצוות ווען דער "איידער" ווי לעפקאוויטש-גראסערי-גאס-אקופאציע, זיץ-געלט, מוסדות-בילד איז געכאפט געווארן קוים דריי חדשים צוריק (ס'נעמט צייט ביז פילטער'ס, פרנסה-הימל-געשריי, און אפילו די גאר מינדערוויכטיגע, מ'ווערט א סייענטיסט און מ'לערנט גאנץ תנ"ך כדי צו ווערן א "בייבל א שטייגער ווי: ווער איז די עכטע באבוב'ע רבי (אין פאל מ'פירט קריטיקער"..) ס'איז קיין סוד נישט אז ס'דא בתוכינו איבערגענוג אונז צוריק קיין גאליציען)?, זענען אלע געקניפט און געבינדען, חסידיש-אויסקוק-אינגעלייט וואס היטן נישט קיין דאורייתא'ס - פון איינס ברענגט דאס צווייטע. אין צווייטען טייל פון מיין עססעי ווייז די אנדערע זייט זעה איך נישט אויף דעם צווייטע בילד עפעס וואס איך מיין פינגער גענוי דעם מי הוא זה ואיזהו הוא, וואו דער אנהייב איז להדיא נישט אין איינקלאנג מיט חמשה חומשי תורה, ששה סדרי נקודה געפינט זיך. - עס איז קיין ספק נישט אז די פראבלעם פון אלע

פראבלעמען איז אונזער אומפארשטענדליכע unconditional love וועל איך מיך - אפשר - אריבער ציען אהין! איך זאל עפעס טוהן?

צו די פארקוועטשטע טייערע פארטרעפיקטע [פארדארבענע] שטח איך זאל אנרופען צעהן אינגעלייט (סך הכל פון 80-70 נפשות) און זיך

וואס מ'רופט "ברוקלין".

אריבער ציען קיין סוואן-לעיק פאר נאך 9 חדשים א יאר?! דאס נישט!

איך בין משוכנע אז די core סיבה פארוואס דר'עולם (קען) [וויל] איך זאל אליינס קומען צום שכל און אנרופען מיין מחותן און זאגן

זיך נישט ארויסזעהן פון דא, איז בלי שום ספק אונזער איינגעסענע אז ס'האט נישט קיין זינען צו שפענדן 10 אלפים פאר פארניטשער

שלעכטע מידות וואס הייבט זיך אן אין קאווע שטיבל. - רעג דיך נישט ווען מ'האט נישט קיין דירה? אדער אז ער זאל נישט קומען שבת-

מיין טייערע פריינט, אבער דער אמת איז אמת אפילו ס'ציפט.

באווארפען צו די סעודות, נאר אהיימגיין עסן מיט זיין משפחה? ניין. איך (קען) [וויל] נישט. "עסקנים" זאלן באהאמערן דעם ציבור מיט

א איד שטייט אויף אינדערפרי, צו ער גייט יא אין מקוה אדער ריזיגע פלאקטן אז ס'זאל זיך דאכטען אז פאר קיין רפואה קען מען

נעמט א שויער אינדערהיים, אזוי צו אזוי, אין קאווע שטיבל זעהט אין וויליאמסבורג נישט טרעפן עכטע בלומען ביי חתונות.. ערשט

מען זיי ביידע. רויטע מילך צו בלויע, פון די 13 יעריגע ביז די אלטע נאכדעם וועל איך זיך - אפשר צושטעלן.

ספלענדע דור, אלץ טרינק קאווע אין בית-מדרש. – שטעלט זיך א

שאלה: פארוואס? פארוואס טרינקסטו קאווע אין ביהמ"ד און נישט ס'איז מיר גראדע א פלא פארוואס מ'פארלאנגט נישט פון די

אינדערהיים? האסט נישט קיין קאווע; צוקער; הייס וואסער; מילך; עסקנים מ'זאל אהער ברענגן ר"ר אלימלך, כדי צו איינשפארן די רייזע

אינדערהיים? האסט אוודאי יא, נאר וואס דען, אז מ'שטעלט צו הוצאות קיין ליזענסק.

פארוואס זאל איך נוצען די סערוויס! פארוואס זיך אליינס אן עצה געבן ווען מ'סערווירט מיר.

וואס "ער" זאגט:

ס'איז אן אריכות (אדער ווי אנדערע זאגן: ס'איז א לאנגע אריכות), ווען דער הייליגער באשפער וואלט ווען אונז געשיקט א ברכת

כ'וואלט ווען געדארפט צוגעבן מער ביישפילן. בכל אופן, מ'איז געווארן השנה, וואלט דאס אויסגעקוקט בערך אזוי:

צוגעוואוינט אז אלעס דארף דיר אנקומען דורך יענעם, דו זעלבסט דארפסט גארנישט טוהן. אויף אזוי ווייט אז מענטשן שעהמען זיך ניטאמאל צו האקן און באשולדיגן וועם נישט? הערשל שרייבער, ר' אהרן, שמעון וואלף קליין, איצא גליק וכו'. - העלאו! וועק זיך אויף, וואס טומעלסטו? איינער האט דיר דען עפעס אמאל שלעכטס געטוהן?

ווי איראניש איז ווען א אינגערמאן זיצט אין קאווע שטיבל, רייכערט א ציגערטל, און שעלט אוועק די דעוועלאפערס פארן בויען צו קליינע דירות! שוטה איינער! נאר ווייל דו באקומסט דא קאווע בחינם, מיינסטו אז מ'דארף דיר צושטעלן א דירה. זיי מוחל, קויף דיר

"לקראת דעם נייעם יאר, ה'תשע"ה למנין שאתם מונים בעולם התחתון, וויל איך אביסל אויסשמועסן מיין ווייטאג מיט ענק. מנהג העולם אז קינדער וויינען זיך אויס צו טאטען, און דער טאטע טוט אלץ וואס שייך צו העלפן זיינע קינדער, אבער ס'מאכט זיך אמאל ווען עלטערן דארפען צוקומען צו די קינדער. אויב די קינדער זענען באמת געטריי, דארף מען ניטאמאל זיי דערמאנען, אבער אויב נישט, בזדון או בשגגה, דערמאנט זיי דער טאטע ברמז אז ער וויל עפעס פון זיי. אויב דער רמז העלפט נישט, וועט דער

קאווע שטויב, צוקער און מילך, טרינק עס אינדערהיים. אה, אגב, טאטע צוווארטן ביז ער באקומט די מוט און אומץ-לב צו

און קויף דיר א ריזיגע הויז און מיססיסיפי פאר 000,125 דאללער! ניין, ענדערשט זאלן "עסקנים" מיר אהערשטעלן א אפ-ענד-ראננינג שפאגעל נייע שטאט מיט די בעסטע שפיטאל, א מוסד מיט פולע קלאסן, וכו' וכו', זיך אויסשלאגן מיט די שכנים, און ערשט נאכדעם

זאגען זיינע קינדער אין פנים אריין "קינדערלעך, איך דארף אייער הילף".

אין די איצטיגע דעהויבענע תשרי וואכן קומט איר אביסל

נענטער צו מיר, ענק זענען אויף זיך מקבל פרישע הגדרות זינגערס און חזנים האבן ענק צו פארקויפן? פארוואס זעה און התחזקות'ן, ענק מיינען גוט, און איך ווייס אז ענק ווילן איך נישט דארט שיעורים אויף חומש רש"י? פארוואס האב באמת זיין גוט, און איך האב הנאה דערפון. – אבער ענקער איך געמאכט די אינטערנט, צו זעהן מעשה ארץ מצרים?! תמימות'קייט טראגט ענק ערגעץ ווייט אוועק פון ענקער אויפגאבע און מיסיע אויף וואס איך האב ענק אויסדערוועלט קינדערלאך טייערע: איך שיק אייך רמזים, איך מאך ענק פון אלע אנדערע פעלקער. ענקער זיידע אברהם, איז מיר ענג דאס דאס ברוקלינע קווארטעל, אין בארא פארק שיק געווען גאר א געטרייע, מיום עמדו על דעתו האב איך אים איך די כינעזע, און אין וויליאמסבורג שיק איך די ארטיסטען. ליב געהאט. פארוואס? למען אשר יצוה את בניו ואת ביתו אבל אבוי! אנשטאט איינזעהן אז ס'צייט זיך אויסצושפרייטן אחריו ושמרו דרך ה' לעשות צדקה ומשפט. "חינוך", "צדקה" איבער דאס גאנצע פרייע לאנד, און צוריק ברענגן מיינע און "משפט", דאס איז מיין "דרך". און דאס איז בנוסף וואס מיליאנע פארלוירענע קינדער בפרט, און מיינע אנדערע ער האט זיך ארויסגעלזאט אויף א מיסיע אויפצוקלערן די מעשי ידי, די פעלקער, בכלל, זיצען ענק אין ענקער אייגען וואס זענען נישט געווען אויף דעם "דרך", נאכדעם וואס ער געמאכטע פראבלעם און וויינען און קרעכצען.. צו וועם? צו מיר?! בעיביס! איך וויין צו ענק! גייט אייך לחיים לשלום! לך האט זיי איינגעלאדענט און געגעבן צו עסן פעטע סעודות.

לך מברוקלין!! ס'דאך נאך 49 גרויסע שטעט אין אמעריקא. געמיינט האב איך אז ענק וועלן גיין אין זיינע דרכים און שפרייט אייך אויס פיזיש, ואני אפתח לכם, עטץ וועטס ענק וועלן טוהן אלץ וואס מעגליך ס'זאל מקוים ווערן דעם איינזעהן ווי גוט ס'וועט ענק זיין. ענקער השפעה וועט "ומלאה הארץ דעה את ה'". דערווייל מאכן ענק נאך דעם וואקסען, און אלע, אבער אלע, פראבלעמען וועט צוגיין ווי נח'ן. טאקע א צדיק געווען, אבער אנשטאט לעבן צווישן א זייפן בלאז.

מענטשען, רעדן זייער שפראך, און מאכן א קידוש השם, האט ער זיך איינגעשפארט אין זיין אייגן תיבה, געלעבט איך ווייס ס'נישט לייכט. סוף סוף האבן ענק געבויעט דא איינזאם, אזש ווען ער האט גערעדט פון עפעס א "מבול" גרויסע הייזער, און מעכטיגע מוסדות'ן און בתי מדרשים. נו, האט יעדער געלאכט פון אים. אנשטאט שרייבן תוכנ'דיגע ס'איז ענקער לאסס. איך האב ענק דאס נישט געבעטן, ביי ארטיקלן פון "צדקה ומשפט" ווירדן פאר די וואל-סטריט-מיר כשר'ן געלט מאכט נישט די "לעילוי נשמת" אקטיוו. דזשורנאל, האט ער זיך געמאכט אן אייגן צייטונג פאר זיינע ענק קענען דאס רוהיג פארקויפן פאר די גוים!

אייגענע מענטשן. אנשטאט משפיע זיין אויף די וועלט די רייכע מידות און הנהגות טובות וואס איך האב ענק - קוים קינדערלאך טייערע! ענק זענען א באנדע OTD. ענק אויסגעלייזטע עגיפטישע קנעכט - געלערנט, לויפט עטץ גייען בכלל נישט אויף מיין "דרך"! אויב זענסט עטץ ווייטער אוועק פון די אונווערסיטעטן, און ענק לאזן איבער דאס ממשיך נח'ס מהלך, וועט קומען א מבול, יבואו מים עד נפש. לאנדס "חינוך" סיסטעם פאר נידריגע יונגען. אנשטאט די וואסער לעוועל איז שוין כמעט דארט."

ווערן שופטים אין דאס לאנדס "משפט" סיסטעם, לויפט עטץ אוועק, און קומען צוריק מיט עקנערע נארישע ארמערי

חלוקות קריגערייען. ווי זענען ענקער יו-טוב טשענעלס? נאר ה' ירחם.

אוי טאטע! איך ציה מיך שוין ענדליך אויס מיינע ביינער נאך א לאנגע טאג שווערע ארבייט, אויסגגעמיטשעט, און אויסגעמאטערט, אבער חברה לאמיר זיך נישט אפרעדן לאמיר פארגעסן פון אלע צרות און זיך אינטער זינגן א שיין לידל.

יא חברה א שיין לידל מאכט אייביג די זאך, דאס נעמט ארויס די מענטש פון די מצב וואס ער איז, מען פארגעסט כל כולו פון וואס עס טוט זיך ארום און מען שוועבט און עפעס העכער'ס עפעס טיפער, און א וועלט פון מנוחה און שלוות הנפש. דאס איז די בעסטע מעדעצין פון אלע פראבלעמען פשוט און גראד מען פלאגט זיך אויס און דאס איז עס! מ'קען רעדן צום לאמפ, יעצט בין איך אין עולם הנגינה, און מאך משוגא א צווייטען.

אוי וואס פאר א געשמאקע נוצבארע געשאנק גאט האט אונז געשאנקן, א ניגון, א תנועה, א געפיל, הארץ, נשמה, ס'איז דאך מוראדיג, און צו דעם אלעם איז עס פריי פון אפצאהל מען דארף נישט קיין שום געצייג פאר דעם נאר פשוט מען נעמט זיך זינגן. און דער וואס האט נישט קיין מושג פון וואס איך רעד שא"ד ב"י מי"י געס"ט, איך שוין איהם באמת, ער האט נעבעך נישט דעם פיוז וואס איך האב, ער האט נישט דעם טאלאנט פון קענען ארויסציען דעם מענטש פון סיי וועלכער מצב ער געפינט זיך, און עס איז א שאד יעדע מינוט וואס מען פארפאסט דאס.

שטייענדיג געציילטע שעות אוועק פונעם יום טוב סוכות וואו דער הייליגער בורא האט אונז מצווה געווען מיט די חשובה מצווה פון והיית אך שמח, איז פאסיג אביסל ארום צו רעדן פון נגינה וואס דאס איז די יסוד פון שמחה ווייל וי געשמיסט קען א ניגון האבן א געוואלדיגע השפעה אויף א מענטש און קען איהם די גרינגסטע ברענגען צום קלימאקס פון שמחה.

נגינה איז א ריזיגע פעלד און טראגט מיט זיך א געוואלד מיט חלקים אבער איך וויל ארום רעדן פון געציילטע זינגערס בזמנינו און ארויס ברענגען טאלאנט וואס ליגט ביי אונזער היימישע זינגערס קע"ה.

טאלאנט

עס איז פשוט פאר יעדעם אז דער זינגער וואס דארף באטיטעלט וװוערן מיט אט דעם טיטל איז הרב ליפא שמעלצער פון סקווירא. ליפא איז א שטיק טאלאנט א שטיק קריעטיוועטי, די ריזן װי מרדכי און אברהם קענען זיך פאר איהם פארשטעקן ווען עס קומט צו טאלאנט, יעדע ניגון וואס קומט ארויס פון זיין שטימע איז מלא חידושים וואס מען זעהט נישט און ערגעץ. נעם אזא קליינע נקודה וי די נערישע בארד וואו דיין איד ניגון, דו האסט א אהנונג וואס

הערליכבע ארטיקלן, באשריבן דורך חברים חשובים

אויף קאווע שטיבל, לרגל חג הסוכות תשע"ה

ער האט אלס אריינגעפאקט אין דעם קליינעם ניגון? הער די קוויער אויף דעם ניגון מ'קען משוגא ווערן בארד בארד איד איד ... ס'איז געוואלדיג.

זיין היט אלבום איז לדעתי געווען " א פשוטע איד" יעדע ניגון איינס ביי איינס איז משוגע צו ווערן (אוי וי גוט צו זיין א אידעלע, ווער ווייסט די קוועטש פון וואס איך רעד?! )

נאר וואס דען ליפא, דא קומט מיר צו וויינען און איך מיין עס זייער אמתדיג, איך בעט דיר פארוואס מאכסטו זיך אזוי נעריש? פארוואס ביסטו געגאנגען טרעטן אויף די תורה און זינגען מיט א פרוי פארוואס?? פארוואס?? קום צירוק אונז אלע ווארטן פאר דיר דו האסט אזוי פיל טאלאמט פארוואס עס נישט אויסניצן אויף די ריכטיגע וועג?

הארץ

"אוי טאטע דו ווייסט איך בין דיינס א קינד דיין הארץ איז צו מיר צוגעבינד..." אוי ס'רייסט שטיקער דודי ביסט א שטיק הארץ א שטיק געפיל. דודי קאליש איז א איד פון ארץ ישראל א קאומפאזער, ערענדזער, זינגער, איינס אין די וועלט. ער האט ארויס געגעבן זיין באקאנטע אלבום דוד ושלמה מיט שלומי גערטנער וואס יעדע ניגון פאר זיך רייסט דאס הארץ און איז מקרב לאבינו שבשמים. ער האט אויך ארויסגעגעבן א אלבוים מיט ידידים קווייער, אויך א הערליכע שיינע אלבום.

דודי מיר ווילן הערן מער אפטער פון דיר פליז לאז אונז נישט ווארטן. אגב פאר דיין נערסטענאלבום מיין איך זאלסט נעמען יואלי לעבאוויטש פאר זינגער ער איז מוראדיג אין דיין סטייל נגינים איך מיין ס'וועט זיין א היט.

שטימע

אברהם וואלט זיך בעצם פארדינט דעם טיטל, נאר איך וויל נישט רעדן פון די ריזן און דעם פעלד, ממילא וועלן מיר באשטימען שימי ענגל פאר דעם. שימי האט א געוואלדיגע מתנה פונעם באשעפער מיט'ן האבן אזא הערליכע קלארע שיינע שטימע וואס ציהט ארויף וי א פידל.

איך האלט נאר אז ער אביוזט זיין מתנה ווייל ער טוט נישט גארנישט צו זיין זינגן חוץ פון זיין שטימע, דהיינו ער זינגט אפ זייער פשוט א ניגון װוי מען זאגט ער זאגט נאך ווארט ביי וארט וואס שטייט אין בוך אן צולייגן קיין כל שהוא.

הערליכע ארטיקלן, באשריבן דורך חברים חשובים אויף קאווע שטיבל, לרגל חג הסוכות תשע"ה

און צום לעצט וויל איך באגריסן דעם נייעם שטערן בעולם הנגינה שמואלי אונגר. שמואלי ביסט א היט, די האסט א גאלדענע עתיד.

ער איז איינגעשטעלט אין שירה, דער זינגט וי א גאון, ער איז בעל הבית אויפן ניגון און שפילט זיך דערמיט וי א יאָו יאָו ער איז איינס אין דער וועלט, װי האט יענער געזאגט? דער קונסט איז נישט אוועק צודרייען די קונסט איז צירוק צוקומען.

איך האב איהם לעצטענס געהערט אויף א חתונה, איך בין משוגא געווארן וי ער נעמט פשוטע ניגונים און פארוואנדעלט עס אין חידושים נפלאים.

חג שמח חברה, נאר פרייליך.

| צו

דער ארטיקל איז אראפגענומען געווארן

דער ארטיקל איז אראפגענומען געווארן

דער ארטיקל איז אראפגענומען געווארן

דער ארטיקל איז אראפגענומען געווארן

דער ארטיקל איז אראפגענומען געווארן

דער ארטיקל איז אראפגענומען געווארן

דער ארטיקל איז אראפגענומען געווארן

פאוסט

קאוועשטיבליזם

פארוואס?

קאווע שטיבל גייט אויף רעדער, עס שרייבט זיך איין אראומע נאך די אנדערע, ואני אנה אני בא? כ׳האב נישט קיין צייט צו לייענען, און א

וודאי נישט צו שרייבן, הזמן קצר והמלאכה מרובה, אבער בעה״ב דוחק.

א @כוכב האט מככב געווען דא אין שטיבל, טאקע אזא כוכב העולה אחת לשבעים שנה ומתעה את הספנים, וועלכע ספנים? זעהט אויס

אז מ׳מיינט דא טאקע דעם @טיטאניק. (און אז מ׳רעדט שוין, לאמיר זאגן את אשר בלבבי, טיטאניק לבי עליך, עס איז אן ערשטע מאל וואס

כ׳האב באמערקט אז מ׳קען אמאל אמת׳דיג וויי-טוהן איינעם דא אין שטיבל, כ׳בין זיכער אז דו - כוכב - האסט עס נישט געמיינט, אבער נאך

אלס, אויב האסטו געזעהן אז עס באדערט איהם אזוי, לדעתי לדעתי וואלטסטו געדארפט קלארשטעלן א התנצלות).

שוין, איז וואס איז געווען די מעשה מיט מיינע אראומעס, דער ריינער אמת איז, אז כ׳האב שוין געהאט צוויי מאל עפעס אינטרעסאנט, און

עס איז מיר מיסטעריעז פארשוואונדן געווארן, שטעלט זיך ארויס, אז איינמאל האב איך עס בטעות אויסגעמעקט, און די צווייטע מאל האב

איך עס נישט געסעיווט.

איהר מוזט מיר נישט גלייבן, (ווייל איך וואלט אייך אויך נישט געגלייבט אין אזא פאל). אבער דאס איז דער אמת. נו, אז איהר גלייבט מיר

שוין עניוועיס נישט, דאן לאמיר שוין זאגן, אז דאס זענען געווען ארטיקלען אזוינס און אזעלעכס, עס וואלט געלייגט אין שאטן אלע אנדערע

אראומעס, בקיצור - איהר האט אלע פארפאסט. ווי על דאבדין ולא משתכחין.

שוין, איז יעצט זאל איך ווי א נאר צום דריטן מאל זיך נעמען שרייבן, אריינלייגן קאפ און מחשבה, ווער ווייסט צו עס וועט בכלל עפעס ווערן

דערפון? האב איך געטראכט צו מיר ווייסטו וואס? לאמיר זיך אהער שטעלן אזוי ווי די ריזן פונעם שטיבל, ווי למשל: @הוגה, לעיקוואד, @

געפילטע פיש, וואס שרייבן נישט קיין ארומעס (ביזדערווייל). די סיבה דערפאר איז זייער פשוט: אז יעדער שרייבט איז דאך נישט אינטרעסאנט

צו שרייבן, מיר דארפן דאך זיין עפעס אנדערש, וואס מיינסטו, ס'שרייבט זיך עפעס אזוי אשכולות? היכול אוכל דבר מאומה, הדבר אשר ישים

אלקים בפי אותו אדבר.

ניין, איך קען זיך נישט אריינלייגן אין אזוינע גרויסע שיך, דעריבער האב׳ך מחליט געווען אז כ׳גיי מיר אוועק זעצן אויפן קיבארד און אנפאנגען

צו קלאפן אהן טראכטן, און וואס עס וועט ווערן - וועט ווערן. (עפעס אזוי ווי הערשל פרידמאנ׳ס אנאליזן אויף קאלמעוואסער).

נו, איז וואס זאל איך שרייבן? צום ערשט האב איך געטראכט יעדער שרייבט שיינע ארטיקלען, יעדער שרייבט ארום עפעס א געוויסע ענין וואס

זיין אינטערעסע ציהט איהם אהין, איך ׳על שרייבן עפעס איבער די אראומעס אליינס, ס׳זאל זיין עפעס דיפרענט.

שוין, געב איך א קוק, זעה איך אז עס איז שוין דא גענוג איבער די אראומעס אליינס, יאיר האט שוין געטוהן דאס, בענדזעשעמין האט עס

שוין געטוהן. אקעי, עס איז שוין גארנישט געבליבן פאר מיר.

געב איך א טראכט צו מיר: פארוואס? (מיין דיפאלט מחשבה), הלמאי איז עס טאקע אזוי, אז נאטורליך קומט מען דא אייביג מיט אזעלכע די

דיפרענט איידיעס, דער ענטפער איז: וועלקאם טו קאווע-שטיבל!!!

יא, דאס איז קאווע שטיבל, א באנדע אויבער-חכמים, איפכא שווערן גלות. טראכטס גוט אריין וואס ליגט אונטער דעם טיטל, דא

מסתברא׳ניקעס, לאו דוקא׳ניקעס. אייביג טראכט מען אנדערש ווי די ליגט א קלארע מעסעדזש צום חכם, דער וואס קומט מיט לאגישע

עסטאבלישמענט. יעדע נושא ווערט דא באשריבן קאנטרעווערסיאל, טענות קעגן דעם "סיסטעם", ביסט אן אויבער-חכם! גארנישט, דאס

פול מיט לאגיק און פילאזאפיע, אריינגעמישט מאמרי חז״ל, און איז עס. יעצט קענסטו שוין זאגן וואס דו ווילסט.

ב

באשמירט מיט חסידישע מושגים.

אין אנדערע ווערטער, דער רעגולער חכם זאגט פארן אויבער חכם:

בקיצור, אז די מענטשהייט זאגט: ניין! וועלן מיר טשאלענדזשן: וואס מיינסטו? איך ווייס נישט וואס דו האסט צו זאגן? מיינסט איך

אפשר יא? אויב זאגט מען: יא. איז אפשר ניין.

אמנם דא עקא, אז ווען עס נעמען זיך צוזאמען א קבוצה פון אויבער-חכמים, וואס געשעהט? דער אויבער חכם ווערט א רעגולער חכם, דער איפכא-מסתברא׳ניק ווערט א הכי-מסתברא׳ניק, און דער לאו דוקא ווערט פארוואנדלט אין א דוקא׳ניק. דאס איז עס, עס איז שוין מער נישט דיפרענט, עס איז שוין פשוט נארמאל.

יעדע fashion ווערט old fashion, און קאווע שטיבל קען זיך נישט ארויסדרייען פון אט דעם פאקט. דער אויבער-חכמיש׳קייט איז שוין אלט-פאשיאן, און עס קומט א צייט וואס מ'דארף גיין צום נעקסטן שטאפל.

עס איז אינטרעסאנט צו באמערקן, אז עס איז דא עפעס אזא נטיה ביי די מענטשהייט, צו וועלן פיהלן אייביג ווי דאס וואס מיר האלטן איז שוין דאס לעצטע שטאפל, דאס איז שוין די מסקנא, מיר האלטן שוין ביים לעצטן ווארט.

בכלל, יעדן מאל וואס עס איז דא

בין עפעס אזא נער? ניין. איך ווייס פונקטליך וואס די טענה'סט, און אף על פי כן, בין איך א נער און איך גלויב, אבער ניין, מיין נישט פאר א מינוט אז איך בין באמת דער נאר, דו ביסט דער אויבער-חכם!!

יעדער איינער וויל פיהלן אז ער איז Ahead of the game. יעדער חרדי'שער איד האט ליב צו הערן די טעיפס פון אמנון יצחק, ווי אזוי ער מאכט ליצי ליצנות פון אלע סייענטיסטן פון די נארישע עוואוליציע טיאריע. און אויב איז ער שוין אביסל אויפגעקלערט וועט ער לייענען זמיר כהן, ווי גאר פארקערט, די סייענטיסטן דערנענטערן זיך צו די חכמת התורה, נו, דעמאלס זענען מיר דאך שוין טאקע ביי די לעצטע ווערסיע פון אלע סייענטיפישע פארשונגען.

בקיצור יעדער איינער וויל זיין דער לעצטער אויבער חכם, האט שוין אמאל א קלוגער איד (ושמו: @ממרום שלח אש), געפרעגט: אוואו שטעלט זיך עס אפ?

מיינונגס-דיפערענס צווישן צוויי מענטשן אדער גרופעס, וועט אייביג ווי באקאנט, איז היינט זייער פאפולער די מאוומענט פון ״פאוסט-

יעדע צד האלטן, אז זיי פארשטייען פונקטליך אלע פרטים און פרטי מאדערניזם״, וואס איז דאס אט די מאוומענט? איך ווייס אויך נישט

פרטים פון די אנדערע צד, און מיט דעם אלעם, זאגן זיי וואס זיי זאגן.

וואס מיינסטו, דער סקווערער חסיד קוקט ארויף אויף דעם עקס-

פונקט... (אפשר @יידל קען עס ערקלערן, כ׳זעה ער האט עס אביסל ארויס).

סקווערער אלס א קלוגער מענטש. ניין ער באטראכט איהם אלס א אין קורצן, נאך ווען די (איראפעישע) וועלט האט זיך אויפגעוועקט

נער, און אלס א .... אויבער-חכם.

פון די ימי הביניים, האט זיך אנגעפאנגען Age of Enlightenmen, די לעכטיגע צייטן. מ׳טראכט נאר ראציאנאל, און סייענס איז א ענטפער

יא, אט דער מילת גנאי "אויבער-חכם" וועט אונז האלטן אינעם אויף אלע פראבלעמען. די פארגעשריטענע חלק פון די וועלט (לייען:

מאדערנע), האט געהאלטן אז די גאנצע וועלט וועט נאך אזוי ווערן, עס (וואס אגב, איך באטראכט מיר אלס אזוינס, @berlbalaguleh ), עס

איז נאר א שאלה פון צייט. און אז זיי זענען די מער פארגעשריטענע איז אויך דא פאוסט ליבעראליזם, פאוסט קאמעניזם, און אזוי ווייטער.

חלק פונעם עוואולוציע.

על כל פנים, האט איהר געכאפט דעם געדאנק? ווען א אידאלאגיע איז א פאשיאן, האט עס נישט קיין זכות קיום. ווען א אידאלאגיע איז אן

דער עולם איז געווען זייער פארגאפט און פארכישופט איבער די אמת, שטייט עס לעד ולנצח נצחים, און טויזנטער פאסטן קענען איהם

נייע וועלט, און עס האט זיך טאקע אנגעפאנגען א נייע וועלט, סייענס נישט רירן פון פלאץ.

איז געווארן וואס עס איז, טעכנאלאגיע איז געפארן מיט א שנעלקייט.

בקיצור, וואס מיין איך דא ארויסצוברענגען? וואס שטיפט די

אבער דער נפש פונעם מענטש קען נישט בלייבן מיטן זעלבן מענטשהייט צו אויפקומען מיט פאוסט אידאולוגיעס?

פייער און ברען, און עס האט זיך אנגעפאנגען א נייע בליק ווי אזוי צו קוקן אויף די וועלט, אזא מין וואס זאגט פאר מאדערניזם: איך ווייס פונקטליך וואס איהר האט צו פארקויפן, און מיט דעם אלעם זאג איך וואס איך האב צו זאגן...

איהר מיינט אז עס שטעלט זיך אפ דא? ניין! עס גייט אוודאי ווייטער, היינט איז שוין דא אויך פאסט-פאסטמאדערניזם, נו, מאכט אליינס א חשבון אז אויב אזוי, קען שוין אויך זיין פאסט פאסטמאדערניזם, פאסט יא דאס האב איך שוין אויך געטראפן.

איך גלייב אז עס שטעלט זיך נישט אפ דא, עס קען

אין מיינע אויגן, קומט עס טאקע פון דעם זעלבן שטופ צו זיין אן אויבער-חכם, אנגעפאנגען מיט: וואס מיינסטו איך בין עפעס אזוי פאנאטיש?! איך בין א גלויביגער?! איך בין א ראציאנאל דענקער!

ווען דער ראציאנאליסט אלט-פאשיאן, ווערט וואס מיינסטו איך בין א פאנאטישער ראציאנאליסט איך בין א @יאיר׳ניק, עפעס אזא איינער וואס איז מערער אויף יעדע יסוד, אפילו אין די אמונה אין לאגיק.

דערנאך, קומט א @ לעיקוואד׳ניק, און וואס מיינסטו איך בין דען עפעס אזא פאנאטישער חקרן, "זיי

און וועט לכאורה פארן ווייטער, לאמיר עס שוין שרייבן מיט נומערן זענען פארנומען אריינשטעקן א ריינדיכע נאגל און א פירעקעדיגע

אזוי: פאוסט(10) מאדערניזם, און אויב אזוי קענען מיר דאך שוין אויך לאך, און האבען נאך טענות אז עס גייט זיי נישט", (כ׳פארשטיי נאך

רעדן איבער פאוסט (∞) מאדערניזם. און טאמער מיינט איהר אז נישט פארוואס מ׳קען עס נישט טוהן), איך לאך אויף אלע חוקרים. איך

עס שטעלט זיך דא אפ, דאן כאפט א בליק דא. (אאופס! כ׳האב צו בלייב ציניש און סארקאסטיש איבער אלעם.

געזאגט כ׳על נישט שרייבן איבער מאטעמאטיק, אוקעי סארי, לאמיר צוריקגיין צום ענין).

עס איז נישט דוקא מיט אט דעם אידאלאגיע, יעדע אידאלאגיע קען באקומען א פאוסט-אידאלאגיע, עס איז פארהאן אויך פאוסט-ציונות,

געבענטשט זענען די הענט וואס טוען אליין!

דער חזון איש און דער אויסנוצער

דאס פלעג איך הערן פון מיין מאמע זז"ג טאג איין טאג אויס, יעדעס מאל מ'האט געדארפט ארויסטראגן די גארבעזש, גיין

אין גראסערי, אדער סיי וואס, און זי פלעגט זיך נעבעך אויסרייסן די גרינע גאל און צופליקן די שטים-בענדער ביז איר פוילער

כוכב'ל האט זיך גערירט פון ארט, פלעגט זי אלעמאל צו געבן אנצוהערן אז ס'איז איר גרינגער צו טון אליין, און ווען נישט מצות

כיבוד אם וואלט זי געזאגט מוחל טובות. דאס זעלבע האט זיך איבערגע'חזר'ט מיט אוועקלייגן די זאקן, ארויסטראגן די נעגל

וואסער, אויפקערן די פאפיטע שאלאכטס, און נישט מער געדאכט אויפהייבן דעם ברעטל ביי קטנתי ביי די שטייעדיגע תורה,

ווען דערביי טענה'ט מיין ליבע מוטער, אז ס'איז איר פיל גרינגער דאס צו טון אליין ווען נישט זי וויל נישט מיין צוקונפטיגע ווייב

זאל איר שעלטן אויף דער חי' רע זי האט ערצויגן.

ניבא ולא ידע מה ניבא, געקומען דער גליקליכער טאג וואס מ'האט מיך פארהייראט און זינט דאן האב איך זיך שוין אנגעהערט

מיט אן א שיעור לעקציעס פארוואס מיין מוטער'ס הויז איז נישט דיציפלינירט און אז מיין מאמע פארשטייט נישט צו חינוך וכו'

וגו'...

הכלל, אט די תורת אמך ויסוד מוסד אז מענטש דארף אנטלויפן פון טובות, געבעטעריי, אויסנוצעריי און חסדים פון א צווייטן,

איז ווידעראמאל ארויפגעשווימען אין מיינע מחשבות משום מעשה שהיה:

עס איז געווען האלב עלף אויפדערנאכט, נאך פינף שעה שלאף א נאכט בעפאר, אן אויסמוטשענדער ארבעטס טאג פון

הינטערוויילעכטס, און א נאכפאלגנדער ארבייטס טאג אויפ'ן האריזאנט, ווען מיין פעטער רופט מיך אן, האלא, כ'דארף עפעס

נייטיג רעטורנען אין וואל מארט, אפשר נעמסטו מיר מיט די קאר, ס'גייט נאר נעמען ממש א מינוט.

איך בין ליידער דער איינציגסטער זינדיגער אין דער פאמיליע וואס דרייווט אן אויטא רח"ל און איך בין ווי פארשטענדליך יעדנס

קאר סערוויס. וען אימער א קוגל דארף אנקומען פון עי ביז בי איז דאך אן עבירה נישט צו רופן כוכב'ן, נעמען א קאר סערוויס

קומט נישט אין באטראכט, ס'איז סתם א שאד אויף אידיש געלט.

דער איז מיר א געטרייער פעטער, שוין אסאך טובות געהאט פון אים, מיר האבן א פעסטע רעלעישנשיפ, אלעמאל הער איך

אים אויס זיינע וויצן און אנעקדאטן, ביי יעדע שמחה שיקט ער מיר ברענגען אן אפעטייזער פון קיך ווייל ער איז שפעט, אויב

פארפאס איך אמאל ויכולו אין ביהמ"ד איז ער אלעמאל גרייט מיטצוזאגן, און ער ענטפערט מיר פריינטליך שלום עליכם ביי

קידוש לבנה. ווען ער בעט מיך א טובה איז נישט מער ווי נאטירליך אז איך קען מיך נישט ערלויבן אים אפצוזאגן. איז דעריבער

האט מען זיך אריינגעזעצט אין מיין זשעלאפי און ויסעו, מיט הייסע הבטחות אז איין דריי און מ'זעמיר צוריק אינדערהיים.

הכלל, טו מעיק עי לאנג סטארי שארט, אין וואל מארט בין איך מכובד געווארן מיט א וועגעלע, פון די איין מינוטיגע רעטורן

האב איך מיך געטראפן שלעפן גרויסע באקסעס און ראלס גרינע גראז פאר דער סוכה. ביים באצאלן בין איך איינגעשפאנט

געווארן זיך אויסצובאקסן מיט'ן רעזשיסטער מאן אז דער קרעדיט קארטל איז אויף אן אמת יא טעקס דידאקטעבל, און נאך א

שעה פון שווערע ארבעט און נעגאשיעישאנס האב איך מיך נאכאמאל געטראפן אין די קאר, מיד און פארשוויצט מיט'ן לעצטן

טראפן אטעם.

אבער דא האט מיך אפגעווארט א סורפרייז: ממש א מינוט אוועק, זאגט ער מיר, איז דא די גרויסע דעפארטמענט סטאר, איך

דארף אריינגיין דארט פאר א מינוט, מ'זעמיר שוין ממילא דא, ס'ממש אן עבירה, איים ריעלי סארי פאר יור טיים.

הקיצור, די בלוט דרוק איז מיר ארויף, די אויגן קלעבן זיך מיר, איך בין פשוט א סכנה פאר די מענטשהייט צו זיצן ביים רעדל,

אבער גיי קריג דיך, סאיז גרינגער צו טון די טובה און אפגע'פטר'ט. מיט פארביסענע ליפן און פאראיבל האב איך געמאכט די

הקפות צו יענעם געשעפט,

שפעט אויפדערנאכט בין איך אנגעקומען אהיים, אפגעפאטשט און אויסגענוצט, פילנדיג ווי א געריטענער פערד, מיט א

הייסע שבועה תחת ירכי, אז ער איז געווען דער לעצטער מענטש אויפ'ן פלאנעט וואס גייט פון מיר ארויסקוועטשן א טובה מיט

די קאר.

וואס כ'האב אבער אינאכט גענומען, אז עס איז געווען א לוז לוז סיטואציע. אנשטאט מיין אריגינעלער פלאן צו פארשטערקערן

מיין ידידות מיט'ן פעטער, בין איך גאר דערווייטערט געווארן פון דא האט איר ווי דער גאון המדות וגאון הפיוט, דער גרויסער בעל אים. אנשטאט א טובה האב איך אים געטון א רע, ער האט יעצט א נפש מרן חזון איש, ברענגט עס ארויס אט אזא געדאנק מיט זיין פלומעניק וואס איז אנגעווייטאגט אויף אים. איך האב אים בכלל נישט אייגנארטיגן און קונצליכן פאעטישן שפראך, וואס איך וועל דערנאך ארויסגעהאלפן, נאר שאדן געמאכט, די אייטעם איז רויטערנד געווארן, פרובירן צו פארטייטשן אויף מאמע לשון:

אלע טו ביי פארס זענען איינגעקויפט געווארן, ער האט אפילו געהאט העלפ צו שלעפן די גרעס-ראלס, אבער ער האט גארנישט פארדינט אם רצונך לבקש דבר מאת רעהו דערפון ווייל יעצט בין איך אנגעגעסן אויף אים!

שקול בפלס – אם תפיק בקשתך ואל תאמר: מה מני יהלוך אם אשאלהו וימנע מבוקשי?

ווידעראמאל איז עס מיר געווען א לעקציע אז איז די אחריות פון דע, כי הרבה הפסדת במעשיך מענטשן צו וויסן פאר מען בעט א טובה פון יענעם, גייט דיר יענער כי אינך בטוח בעצמך, טון א טובה, אדער גאר פארקערט, נישט אלעמאל מיט דעם וואס מהערת כעסך – על מיאון אחיך דו האסט באוויזן עפעס ארויסקוועטשן פון יענעם האסטו עפעס גם בלב רעיך מתגנב כי לבך עליו געווינען, צומאל האסטו פיל מער פארלוירן.

ואתה בין אחים הפרדת, והרבית שנאת חנם ומי שדבריו קלים ורגיל בבקשות – הוא שונא ושנאוי מ'פארציילט אויף אן ארץ ישראל'דיגן איד וואס איז געקומען צו איד נאך געלט, זאגט ער אים כאנישט, האט איר אפשר א ציגארעטל? איבערזעצונג:

ניין איך רייכער נישט! דאן גיט מיר א קראץ און ריקן... ס'דא אזעלכע מענטשן וואס קומען פון נעמערוב און לעבן פון יענעם צו באלמוטשען אויב ווילסטו עפעס בעטן פון דיין חבר און א גאנצן טאג דארף מען זיי טון טובות. די געניטע פון זיי קענען עס זאלסטו מעסטן מיט א וואגשאל, צי וועט ער טאקע ערפולן דיין מאנערווירן אז זיי זאלן גארנישט דארפן שולדיג בלייבן פאר יענעם, געבעט מיט'ן זאגן צוועלף מאל ביז זיכער ביזט מסכים, אבער איך וויל דיך און זאג נישט: וואס האב איך צו דערלייגן אז איך וועל בעטן און יענער נישט באלמוטשענען וכו', און די גאר שארפע קענען עס אהערשטעלן וועט אפזאגן מיין בקשה?

אז זיי טוען גאר פאר אייך א טובה.

זאלסטו וויסן, אז פיל האסטו שאדן געמאכט מיט דיינע מעשים ווייל דו ביזט נישט פארזיכערט אין דיר סאיז אן עקל און א גרויל, שלמה המלך האט עס שוין אראפגענאגלט פון א געפיל פון כעס, אויף וואס דיין חבר האט דיך אפגעזאגט ושונא מתנות יחי', און די מענטשן זענען פארפיינטעט ביי אלע אויך דיין חבר שפירט אז דו ביזט בייז אויף אים ארומיגע. ווער רעדט נאך ווען מ'זאגט יענעם אפ א טובה ווערט א און צווישן גוטע פריינט האסטו אפגעטיילט און האסט פארמערט גאנצע געראטשקע און רוגזא וואס וואלט קיינמאל נישט געדארפט אומזיסטיגע שנאה געשען.

און דער וואס איז געוואוינט צו בעטן בקשות, יעדער איז זיין שונא און ער איז אלעמענס שונא

ווען אידן האבן געבויעט דעם דריטן בית המקדש

יא, אזוי ווי איהר הערט, בערך 300 יאהר נאכ'ן חורבן בית שני האבן די אידן, מיט די גוטהייסונג און אקטיווע הילף פון רוים, אנגעפאנגען צו בויען דעם דריטן בית המקדש, און עס קען אייגענטליך געפונען ווערן פארוואסערטע רמזים דערפון אין חז"ל.

קודם אביסל הונטערגרונד-היסטאריע:

ביי אונז גייט די רוימישע אימפעריע האנט ביי האנט מיט נצרות, למעשה האט אבער גענומען א שיינע פאר יאהר ביז די רוימער האבן איהר אנגענומען אלס די אפיציעלע שטאט'ס-גלויבן און מיט איהר ערזעצט די אלטע העלעניסטישע גלויבן, און אין פאקט פלעגן די נוצרים – פונקט ווי די אידן - גע'רודפ'ט און גע'הרג'עט ווערן דורך די רוימער.

אין יאהר 70 לספירה איז געווען חורבן בית שני.

אין 330 האט דער רוימישער קיסר קאנסטאנטין דער גרויסער [וועלכער האט באשטימט די שטאט קאנסטאנטינאפל אין טערקיי אלס די נייע הויפטשטאט פון די רוימישע אימפעריע – ונקראת על שמו] געמאכט א סוף צו די רדיפות אויף די נוצרים, און נצרות איז אנערקענט געווארן אלס די אפיציעלע רעליגיע אין די רעגירונגס קרייזן.

אין 337 איז ער געשטארבן און זיינע קינדער האבן איהם ממלא מקום געווען, איינער פון זיי, קאנסטאנטיוס דער צווייטער, איז געווען קיסר פון 337 ביז ער איז געשטארבן אין 361 די רדיפות אויף די אידן 'גאטס מערדער' האבן זיך שוין אנגעהויבן סוף ימיו פונעם טאטן, ווי רב שרירא גאון שרייבט אז בימי אביי – וועלכער איז אוועק בערך 338 - זענען שוין געווען רדיפות אין ארץ ישראל.

האבנדיג אנגענומען די נוצרישע גלויבן האט דער זוהן ווייטער שטארק גע'רודפ'ט די אידן, און אין 351, ווען ער האט געשיקט זיין שוואגער גלוס מלחמה האלטן מיט שבור מלך פרס, איז זיין מיליטער געווען סטאנציאנירט פאר צוויי-דריי יאהר אין ארץ ישראל, דורך וועלכע די ארטיגע אידן האבן געליטן געפערליכע צרות ווי דערמאנט אין ירושלמי עטליכע מאהל.

דאס האט געברענגט אז אין דעם קומענדיגן יאהר, 352, האבן די אידן פון גליל אנגעהויבן אן אויפשטאנד, עס האט אבער נישט לאנג אנגעהאלטן און זי איז דערדרוקט געווארן, אסאך גליל שטעט זענען דאן ארויף אין פייער, אריינגערעכענט ציפורי וועמענס פארברענטע חורבנות זענען אנטדעקט געווארן אין 1931 דורך די ארכעאלאגישע גראבונגען פון די אונעווערסעטי אוו מישיגען.

דער אידישער חוקר הערשל גרעץ וויל טענה'ן אז דער אנפיהרער פונעם אויפשטאנד האט געהייסן נטרונא [...] אין וועמען די אידן האבן געוואלט זעהן משיחיות'דיגע אייגנשאפטן, לדבריו איז דאס פשט אינעם פסיקתא [סו"פ החודש] ווי דער דרשן איז מעודד דעם פאלק - די באטייליגער אין דעם אויפשטאנד: מי פורע לכם מאדום, נטרונא, שנאמר והיה לכם למשמרת.

11 יאהר שפעטער, אין 361, איז דער קיסר יוליאנוס געקומען צו די מאכט, איהם איז נצרות נישט געפאלן און ער האט געהאט חשק צוריק איינצופיהן די אלטע העליניסטישע מהלך, ובשכר זאת ווערט ער בא'טיטול'ט דורך די נוצרישע היסטאריקער אלס 'יוליאנוס דער כופר'. הגם אידישקייט איז איהם אויך נישט צופיהל געפאלן, ווי עס קומט אויס פון זיינע כתבים, בעיקר טאקע ווייל זי איז געווען די וויגעלע אין וועלכע נצרות איז געבוירן, אבער כדי צו שאפן א קאנטער-באלאנס צו די נוצרים האט ער אנגעהויבן שטארק מקרב זיין די אידן, און האט אפגעשאפן די ספעציעלע שטייערן וואס דער נשיא האט געדארפט איינקאסירן פון די אידן פאר'ן קיסר'ס וועגן.

וואס די אידן האבן נישט געקענט דערגרייכן אונטער גלוס בכח הזרוע, האט זיי אומערווארטעט דערגרייכט צוועלעף יאהר שפעטער ביי יוליאנוס; אין אנפאנג 363, צוויי חדשים פאר יוליאנוס איז ארויס אין קריג קעגן פרס – ביי וועלכע ער איז גע'הרג'עט געווארן, האט יוליאנוס געשיקט צוויי בריוו צו די אידן אין וועלכע ער בעט זיי מתפלל צו זיין פאר זיין פרידן, ער נעמט זיך אונטער צוריק אויפצובויען ירושלים, און באשווערט זיי צוריקצוגיין און אויפבויען דעם דריטן בית המקדש, צוזאגענדיג דערביי געלט און הילף – צוקלאפענדיג דערמיט די נוצרים וואס האבן געהאלטן אז דער בהמ"ק מוז שוין בלייבן חרוב.

הירונימוס, פון די ראשי הנוצרים אין יענע צייט, שרייבט אין זיין פירוש אויף דניאל אז דער קיסר האט אויך מבטיח געווען אז ער וועט מקריב זיין א קרבן אינעם היכל.

דער רוח החיים וואס איז אריין אין די אידן קען מען זיך נאר פארשטעלן, ווי די נוצרישע מקורות פארציילן האבן די ארץ ישראל'דיגע אידן ארויסגעגעבן א רוף צו די בני התפוצות אז מען זאל אנהייבן מנדב זיין געלט פאר'ן נייעם בית המקדש, אידישע פרויען האבן אוועקגעגעבן זייערע צירונגען און געשלעפט שטיינער מיט זייערע אייגענע הענט.

דער אויבנדערמאנטער הירונימוס שרייבט אז די אידן האבן גע'דרש'ענט דעם פסוק אין דניאל (י"א, ל"ד) ובהכשלם יעזור עזר מעט, בהיכשלם - בימי גלוס, יעזרו עזר מעט – בימי יוליאנוס.

אן אנדערער נוצרי שרייבט:

ווען די גרויסע פון די כהנים וועלכע וואוינען אין טבריה האבן געהערט אז יוליאנוס גייט אראפ קיין סוריא, האבן זיי זיך זייער שטארק געפרייעט און גענומען א דאנק-בריוו פון זייער פאלק, און א קרבן פון דאס בעסטע פון זייער לאנד, און ארויפגעגאנגען קעגן דעם וואס איז משוגע אזוי ווי זיי קיין תרסוס וואס איז אין קיליקיה, זיי זענען אנגעטוהן [בגדי כהונה] און בלאזן שופרות, און גיבן איהם א דאנק ווי צו א גאט.

די אידן און די שלוחים פון יוליאנוס האבן צובראכן די יסודות פון די בנינים וואס זענען געשטאנען אויפן מקום המקדש [און די נוצרים האבן גע'טענה'ט אז זיי זענען פונעם צווייטן בית המקדש] און מען האט אנגעפאנגען צו בויען.

די ארבעט איז אבער נישט פארענדיגט געווארן און איז געקומען צו א פלוצלינג'דיגע ענדע ווען א שטארקע ערדציטערניש האט באטראפן דאס פלאץ און גע'הרג'עט אסאך פון די ארבעטער, זי איז נאכגעפאלגט געווארן פון א העלישע פייער באגלייט פון שטאקע אויפרייסן – די ארבעט פון נוצרים אדער פון אונטערערדישע אנגעזאמעלטע גאזן פון חורבן בית שני.

אין חז"ל ווערט די גאנצע מעשה נישט דערמאנט בפירוש, צו ווייל די ווייטאג איז גרויס געווען, אדער ווייל זיי האבן געקענט באשטיין צו פארווישן סיי וועלכע קשר מיט יוליאנוס דער 'כופר', למעשה טרעפן מיר אבער דער אמורא ר' אחא – וועלכער האט געלעבט אין יענע צייט – זאגט אין ירושלמי 'בית המקדש עתיד להיבנות קודם מלכות בית דוד'.

אזוי אויך טענה'ן געוויסע אז דאס וואס ס'שטייט אין בראשית רבה (ס"ד) 'בימי רבי יהושע בן חנניה גזרה מלכות הרשעה שיבנה בית המקדש' מיינט מען טאקע אונזער מעשה. אויך זענען דא וואס זאגן אז דער אויפשריפט אויף איינע פון די שטיינער פונעם כותל ' וראיתם ושש לבכם ועצמותם כדשא' איז פון די תקופה, און ברענגט מעגליך ארויס די געפיהלן פון א איד בשעת'ן בויען.

תכלת אינו כשרה אלא מן החלזון, כדי צו קענען יוצא זיין מצות תכלת מוז די פארב קומען פון א חלזון, איז די שאלה וואס איז דאס דער חלזון?

אין חז"ל געפינען מיר פארשידענע סימנים וואס געבן א בילד אויף אויף דעם חלזון. אבער וואס איז דער פשוט'ער פירוש המילות און טייטש פון דעם ווארט 'חלזון'?

רש"י אויף דאס ווארט "חלזוני" (מין חלזון - רש"י) טייטשט, אז דאס איז: לימ"ץ בלע"ז. אזוי טייטשט אויך רבינו גרשום. אויך אויפ'ן לשון קודש'דיגן ווארט "חומט" (איינס פון די שמנה שרצים מן התורה) טרעפן מיר אז רש"י טייטשט אויף 3 פלעצער אז דאס איז 'לימצ"ה'. אזוי שרייבט אויך: דער ראב"ד; סמ"ג; און תוס' רי"ד; אז חומט מיינט "לימצ"ה" (אדער לימצ"א לימצ"ו לימס"א, והיינו הך).

נאך א לשון הקודש'דיג ווארט טרעפט מען וואס רש"י פארטייטשט אויף עטליכע ערטער אלס לימצ"א: דאס איז דאס ווארט "שבלול". אזוי טייטשן אויך דער ב"ח און רד"ק: "לימצ"א" (אדער לימצו"ן; לימס"א).

זעט מען קלאר אז א חלזון היינו לימצ"א, און לימצ"א היינו שבלול.

די גדולי האחרונים, א שטייגער ווי דער מהרי"ל, מהרש"ל און ב"ח, שרייבן אז אין דייטש ווערט א "שבלול" (און "חומט" - מהרש"ל) אנגערופען 'שנעק'!.

דער מהרש"ל שרייבט טאקע קלאר, אז "חומט" און "שבלול" זענען ביידע די זעלבע זאך, און ווערן אנגערופן א שנעק.

דאס זעלבע טרעפט מען קלאר אין אוצר המדרשים (פרק שירה) חומט מה הוא אומר, ברענגט ער דעם פסוק: 'כמו 'שבלול' תמס יהלוך נפל אשת בל חזו שמש'.

ווייטער אין ספר השרשים (לאבן ג'נאח) שטייט אז 'שבלול' איז דאס וואס מען רופט בלשון ערבי 'חלזון'.

אויפ'ן פסוק "שמלתך לא בלתה מעליך" געפינען מיר אין מדרש רבה, אז פונקט ווי דער חלזון ווען עס וואקסט, וואקסט זיין קלייד מיט אים, אזוי אויך די אידן אין מדבר זענען די קליידער מיטגעוואקסן. רש"י אין חומש ברענגט דעם מדרש, און אנשטאט שרייבן חלזון ווי עס שטייט אין מדרש באנוצט זיך רש"י מיט דאס ווארט "חומט".

ווייסן מיר שוין אז שבלול און חומט זענען היינו הך, און ביידע טייטשן שנעק. אויך ווייסן מיר שוין אז שבלול איז א חלזון און חומט איז חלזון, אויך ווייסן מיר אז שנעק איז לימצ"א און לימצא איז חלזון... קומט אויס אז דער פשוט'ער טייטש פון חלזון איז א שנעק!

אויב האט איר ביז היינט געמיינט אז חלזון איז א סארט פיש האט איר געהאט א טעות... חלזון מיינט א שנעק!

אזוי שטייט אויך אין פירוש מהר"י הכהן (איידעם פון מהר"ל מפראג און שווער פון מהר"ם מלובלין) אז "חלזון" איז א "חומט"; אין ספר

קען מען היינט מקיים זיין מצות תכלת?

תבואות הארץ; אין תרגום פון מהר"ז בינגא (א תלמיד פון מהרי"ל) "חלזונות" אויף די בערג, דאס איז נישט דער חלזון התכלת, ווייל די שרייבט ער אז "חלזון התכלת" איז א מין חומט שנעקע; דער יעב"ץ גמרא זאגט אז דער חלזון התכלת געפינט זיך אין ים הגדול "בחלקו שרייבט אז תכלת קומט פון א חומט יימי; און אין ספר אלמרשד של זבולון", און אין ים פון דער שטאט "צור" (לבנון) ביז דער שטאט אלכאפי (לרבי תנחום ירושלמי) אז "חלזון" ווערט "אלחלזון" אין לשון "חיפה" (א"י).

ערבי, וואס דאס מיינט א שנעק, און דער דם חלזון וואס מען פארבט אזוי שרייבט אויך: דער רמב"ם, אז "חלזון" איז א "בעל חי הימי"; מיט דעם תכלת, איז פון א מין חלזון.

דער יעב"ץ אז דער חלזון איז א "חומט יימי" א "ים סנעיל".

און אזוי שרייבט דער רמב"ם אין משנה תורה בפירוש אז דער חלזון * איז דוקא אזא סארט סנעיל וואס איז א דג, א פיש סנעיל וואס לעבט אין דער גמרא טרעפן מיר אז א חלזון איז אזא סארט באשעפעניש אין וואסער. אויף ענגליש: "SHELLFISH".

וואס איז ווי א נחש, א שלאנג. קומט אויס קלאר, אז א חלזון איז אזא (מ'קען נישט זאגן אז דער רמב"ם מיינט צו זאגן, אז חלזון איז א פיש, ווייל די גמ' זאגט דאך קלאר אז חלזון 'דומה' לדג, ס'איז נאר 'ענליך' צו סארט שנעק וואס מ'רופט היינט אויף ענגליש א SNAIL!

א פיש, דאס מיינט אז עס איז זיכער נישט קיין פיש)...

אינטערעסאנט אנצומערקן, אז אין פראצויזיש רופט מען עד היום ווייסן מיר שוין דריי זאכן: דער חלזון איז א ווארעם; ער קומט מיט א א snail א לימצו"ן! ווייטער אויף אראמיש, דער שפראך פון דער גמ' האלטער ארום; און געפינט זיך אין וואסער.

וואס ווערט נאך היינט צוטאגס גערעדט אין פארשידענע ערטער אין סיריע, רופט מען א snail נישט מער און נישט ווייניגער נאר חלוזונא!... קען מען היינט געפינען אזא סארט סנעיל אינעם ים הגדול אדער ים אויך אין אראביש און אין פערסיש ווערט דאס אנגערופן עד היום מיט התיכון (MEDITRANIAN SEA), מיט די אלע אויבנדערמאנטע סמנים, און צי קען מען דערמיט פאבריצירן בלוי פארב?

די איינע ווארט, חַלזון!

דער ענטפער דערויף איז א קלארן יא! און דער ספעציפישער סנעיל שטעלט זיך יעצט די פראגע, פון וועלכן ווארעם רעדט מען דא? ווערט אנגערופן מיורעקס murex! אבער פאר מיר גייען ווייטער' וואס זענען די סימנים פון דעם ספעציפישן חלזון-חומט - שבלול - לאמיר אביסל אויסשמועסן די היסטאריע פון תכלת וואס וועט קלאר צייגן אז מ'רעדט טאקע פון דעם מיורעקס.

לימצ"א - שנע"ק, וואס מ'האט טאקע פאקטיש גענוצט פאר תכלת?

זאגט רש"י: "אומר אני, אז דאס איז א מין שרץ וואס מען רופט לימצ"א, און וואקסט אין א קליפה וואס האלט אין איין מיטוואקסן * ארום דעם שרץ".

אין די היסטאריע ביכער פון חכמי אומות העולם וואס האבן אין אנדערע ווערטער, אז א חלזון איז א ווארעם מיט א SHELL! געלעבט אנהויב בית שני (אריסטו), און סוף בית שני (פליניוס, און ס'האט א קליפה ארום זיך וואס האלט אין איין וואקסן. האבן מיר שוין נאך), רעדן זיי קלאר ארום פון תכלת. מ'זעט זיי רעדן ארום באריכות איין סימן וועלכער ווארעם מיר זוכן. אזא סארט ווארעם וואס האט פון געוויסע סנעילס וואס מען מ'פלעגט כאפן ביי די וואסערן אין א shell ארום זיך. (רש"י אגב, זאגט טאקע בפירוש, אז דער "חלזון" מיטל מזרח "אין צור און אין חיפה", און דערמיט האט מען געפארבט גאר טייערע קליידער "בגדי מלכות" מיט פארשידענע פארבן. דאס וואס מ'נוצט פאר מצות תכלת איז א תולעת, א ווארעם!)

זענען אקוטראט די זעלבע סימנים וואס די גמ' גיט אן אויף תכלת. דער אויבנדערמאנטער סימן, אז דער ספעציפישער חלזון פאר (די רעפרענצן צו די כתבים פון חכמי אומות העולם טרעפט מען שוין מצות תכלת האט א shell, טרעפט מען אויך אין ראב"ד, ר"ש און אינעם יעב"ץ וועלכער צייכנט צו צו די היסטארישע שרייבער, אז זיי רעדן פונעם חלזון פון תכלת.)

ראבי"ה.

אזוי שרייבט אויך דער רמב"ם, אז דער חלזון איז א באשעפעניש וואס האט א "צדף" דאס הייסט א "SHELL". און אזוי שטייט אויך אין ווען די חכמים און היסטאריקער פון תקופת חז"ל רעדן פון דעם ספעציפישן סנעיל וואס האט פארמאגט דעם אדער פון וואס פסיקתא דרב כהנא, אז א "חלזון" האט א "נרתיק", א "האלטער".

מ'פלעגט דערמיט פאבריצירן בלוי פארב, רופן זיי דאס מיט'ן נאמען: "פורפור"א", וואס דאס איז די זעלבע נאמען וואס מ'טרעפט אויף חלזון * און תכלת אין די גדולי הפוסקים. (אין ספר שלטי הגיבורים; אין חוות אין פאקט זענען דא סנעילס סיי אויף דער יבשה און סיי אין ים, יאיר שטייט קלאר אז תכלת מאכט מען פון דעם דם פון א רמש הים, אבער דער חלזון פאר דער מצוה פון תכלת רעדט פון א סנעיל וואס א געוויסער דג וואס מען רופט "פורפור". ווי אויך אסאך שפעטערדיגע אחרונים שרייבן אז תכלת קומט פון די "פורפו"ר שנעק"ע".)

לעבט אין ים!

אזוי שטייט קלאר אין יד רמ"ה, אז דאס וואס מען טרעפט אין חז"ל נאך א קלארע ראי': אין פסוק אין יחזקאל שטייט, אז תכלת קען

מען ברענגען פון אן אינזל נעבן "יון", (דער תרגום טייטשט מדינת האט אנגעהאלטן ביז בערך 600 יאר צוריק, ווען די גאנצע רוימישער איטליא, ווי מיר טרעפן אין חז"ל איטליא של יון). עד היום הזה ווערן אימפעריע איז צוזאמגעפאלן.

די אינטרעסאנטע "פארב סנעילס" אנגערופן אין יון - גריכלאנד:

דורכאויס די הונדערטער יארן וואס אידן האבן נישט געהאט קיין "פורפור"א"!

דירעקטע פארבינדונג צו די סנעיל פראדוקציע וואס האט זיך געפינען נאך מער איז אינטרעסאנט, אז אין מדרש הגדול שטייט קלאר אונטער דער רוימישער הערשאפט, (און נישט אין ארץ ישראל וואס אויף א בגד מלכות פון תכלת - "פורפירא". און אזוי אויך ברענגט דער איז געווען די אריגינעלע פלאץ פון וואו אידן האבן שטענדיג געהאט ראבי"ה בשם הירושלמי, וואס טייטשט תכלת - "פורפירן".

תכלת) איז נישט געווען קיין מעגליכקייט צו קריגן תכלת פון דער ווייטער אין תרגום השבעים ווערט געטייטשט כליל תכלת: כולו רוימישער מלוכה.

"פורפורוס". און אין מוסף הערוך (ערך פרפיר"א) שטייט אז "פורפורא"

בלשון יווני ורומי מיינט א בגד תכלת. אזוי שרייבט אויך דער אר"י און נאך מער, די רוימישער מלוכה האט ארויסגעגעבן גאר הקדוש, אז א בגד תכלת ווערט אנגערופן "פורפירא" דמלכא.

שטרענגע גזירות צו אסר'ן פאר'ן המון עם צו נוצן די דאזיגע סנעילס אזוי אויך טרעפט מען צענדליגער מאל אין מדרשים, אז בגדי מלכות וואס פאבריצירן סיי פורפע"ל רויט און סיי בלוי. דאס איז געבליבן ווערן גערופן מיט'ן נאמען "פורפור"א", און מיר זעען דאך פון מדרש מיוחד פאר די קעניגן. אזוי ווייט אז עס איז געוועהן אחת דתו להמית! הגדול אז תכלת איז געוועהן א בגד מלכות.

מען קען נאך היינט ליינען אין זייערע ארכיוון, און די שווערע גזירות אזוי איז אויך מבואר אין יחזקאל אז "שרים ופחות" האבן אנגעטון בגדי זענען געבליבן דאקומענטירט צווישן די געזעצן פון דעם פארצייטישן תכלת. דערצו טרעפן מיר אז די שטאט "חיפה" האט מען פארצייטנס רוים.

גערופן מיטן נאמען "פורפיריון").

און אזוי שרייבט דער רמב"ן בשעתו: אז עד היום הזה דערוואגט זיך קיינער נישט זיך צו אנצוקליידן מיט א בגד פון תכלת, חוץ דער מלך * אליין בכבודו ובעצמו.

מיר זעען קלאר אין דער גמרא, אז דורכאויס גאנץ תקופת אמוראים, בקיצור: דער סנעיל וואס שאפט תכלת איז גע'אסר'ט געווארן דורך האט כלל ישראל נאך יא געהאט 'תכלת' אויף צו מקיים זיין מצות דער מלוכה און איז געווארן אויס נחלת הכלל, און די מלוכה אליין ציצית, כאטש ס'איז געווען אויף א באגרעניצטן פארנעם. ערגעץ פלעגט ווייטער כאפן סנעילס פאר פארב בעיקר פאר פורפל, (זיי האבן אינמיטן תקופת הגאונים זעט מען אז עס איז מער נישט געווען צו נישט געהאט קיין ספעציעל אינטערעסע איו בלויע).

קריגן קיין תכלת. אין די צייטן פון די ראשונים טרעפן מיר אויך אז זיי האבן מער קיין תכלת נישט געהאט.

אזוי שרייבט טאקע דער רמב"ם: "עס געפינט זיך נישט קיין תכלת די רומישע מלוכה איז שוין צוזאמגעפאלן הונדערטער יארן און אין אונזערע הענט". ולאחריו טרעפן מיר אין חינוך: "שוין אסאך יארן ס'איז נישטא קיין גלאטע תירוץ וואס האט גענומען אזוי לאנג צו ביי אידן וואס מיר האבן נישט געהערט ווער עס האט זוכה געווען צו ווידעראמאל אידענטיפיצירן דעם תכלת. מוז זיין אז מן השמים האט תכלת".

עס געדארפט נגנז ווערן (אזוי טרעפט מען טאקע א לשון אין אין מדרש תנחומא וואס די גאונים ברענגען דאס). פאר יארן לאנג, האבן מיט אן ערך פון טויזנט דריי הונדערט יאר איז די גאנצע אינדוסטריע אלע חכמים, פיזיקער און היסטאריקער, זיך געקענט מוטשען, און פון תכלת אונטערגעגאנגען אין ארץ ישראל. פאסירט האט דאס אין עס איז געבליבן באהאלטן, ביז לעצטנס, ווי דער ראדזינער רבי זצ"ל דער צייט ווען די אראבער האבן איבערגענומען דאס הערשאפט אין ברענגט א קבלה פונעם הייליגן קאזשניצער מגיד זי"ע, אז תכלת וועט ארץ ישראל פון דער רוימישער קעניגרייך, בתחי' תקופת הגאונים. אין צוריק נתגלה ווערן פאר משיח וועט קומען.

יענער צייט, האבן די אידן וואס האבן מערסטנסטייל געוואוינט אין בבל און האבן געהאט שייכות מיט א"י פון וואו זיי פלעגן קריגן די אלזא, פאר בערך 400 יאהר צוריק, ארום 200 יאהר נאכ'ן צוזאמפאל תכלת, פארלוירן די הייליגע און טייערע תכלת ווייל די פראדוקציע פון דער רוימישער אימפעריע, האבן פארשער פון חכמי האומות פאר'ן המון עם האט זיך אויפגעהערט.

געטראפן און פעסטגעשטעלט וואס פאר א סנעילס די רוימישער מלוכה האט פארצייטנס מיט דעם געפארבט "רויט פורפל".

אבער די רוימישער מלוכה אליין, האט זיך נאך באנוצט מיט אן 200 יאר שפעטער האט איין פארשער א פארמאסיסט פון וויען ענליכן פארב צו תכלת פאר הונדערטער יארן שפעטער. זיי פלעגן מיט'ן נאמען ביזיאו געטראפן 3 מינים פון דער משפחה פון "פורפורא פאנגען געוויסע סנעילס אין אנדערע געגנטער נעבן דעם ים התיכון, און סנעילס" וואס אלע האבן דעם ספעציעלן פארב-אָדער.

האבן געפארבט דערמיט די בגדי מלוכה מיט אזא מין "רויט פוירפל"

קאליר. דאס איז געווען פאררעכנט ווי גאר א חשוב'ער פארב. דאס ער איז געווען דער ערשטער וואס האט אויספרובירט למעשה צו זען

וואס פאר א סארט קאלירן מען קען פארבן מיט זיי. ער האט מחליט און דאן האט עס פאסירט!

געווען אז פון צוויי קומט ארויס א "רויט פורפל" קאליר, און פון די דריטע וואס ווערט גערופן מיורעקס, קומט ארויס אזא מין "בלוי פאר בערך 30 יאהר צוריק האט פאסירט דעם דורכברוך, ווען פארשער פורפל" וואס מען רופט VIOLET אין ענגליש.

אין ארץ ישראל האבן דורך א צופאל אויסגעטראפן, אז אויב לייגט מען דעם "דם חלזון" שטיין אונטער דער זון פאר א קורצער צייט, ווערט א צווייטער פארשער אין יענער צייט א חיות ספעציעליסט פון דערפון א קלארן בלוי!

פראנקרייך מיט'ן נאמען רוטיערס, האט גע'טענה'ט אז עס איז שקר, נאר פון אלע דריי קומט ארויס דער "רויט פורפל", דער חשוב'ער אויך איז די כעמיקאל צוזאמשטעל פון דעם קאליר נאכ'ן זיין אונטער קאליר וואס פלעגט גענוצט ווערן דורך דער רומישער מלוכה. און אזוי דער זון, אויסגעקומען צו זיין גענוי ווי דער כעמיקאל צוזאמשטעל פון איז געווארן אנגענומען.

"אינדיגו", וועלכע איז א קאליר וואס קומט פון א געוויסן צומח, וואס מען פלעגט זיך באנוצן דערמיט בימי חז"ל. חז"ל רופן דאס אן מיט'ן שפעטער אבער איז אפירגעקומען קלארע באווייזן אז דער דריטער נאמען "קלא אילן", ווי דער ערוך און נימוקי יוסף און אנדערע ראשונים סנעיל דער מיורעקס, איז אין לויף פון די יארן קלאר גענוצט געווארן טייטשן טאקע אז דאס איז אינדק"ו.

צו פאבריצירן א באזונדערן קאליר אנדערש ווי די אנדערע צוויי סנעילס. די ראי' דערצו איז געווען, ווייל מ'האט געטראפן אין דער דער 'אינדיגו' איז קיינמאל פארגעסן געווארען, און די גוים האבן שטאט 'צידון' וואו מ'פלעגט פאבריצירן תכלת און פארב, גאנצע בערג דאס נאך גענוצט אין גרויסן ביז'ן לעצטן יאר הונדערט ווען סינטעטישע מיט מיליאנען אויפגעהאקטע סנעילס, און די סנעילס זענען געווען קאלירן זענען ערפינדן געווארן און האבן איבערגענומען די מארקעט אויפגעמאכט דארט וואו עס געפינט זיך דער אדער מיט פארב; און (עד היום נוצט מען דאס נאך אין פרימיטיווע צוריקגעשטאנענע מען האט געפינען צוויי באזונדערע בערג, איינס פון צוויי מינים, און פלעצער).

איינס פון דעם דריטן מין מיורעקס. האט מען זיך קלאר איבערצייגט אז דאס פלעגט מען ניצן פאר א באזונדערער פראדוקציע וואס האט די גמרא ווארנט אן, אז דער באשעפער איז דער איינציגער וואס ערצייגן אן אנדערן קאליר.

קען דערקענען דעם חילוק פון תכלת און קלא אילן, און ער וועט באשטראפען איינער וואס וועט אנטוען ציצית פון "קלא אילן".

מ'האט אבער קיין סאך נוצן נישט געהאט פון דעם גאנצן וויכוח, ווייל ווי ערווענט האבן די חכמי האומות נאר געקענט ערצייגן דערפון * דעם violet קאליר, און מיר קענען נישט אננעמען אז תכלת איז עפעס אנדערש פון א ריינעם "בלוי", ווי די גמרא זאגט אז תכלת איז די סוגיא האט געהאלטן ביים געשלאסן ווערן, מיורעקס האט מיט דומה לים און צום הימל וואס זענען ביידע בלוי, און ווי אלע ראשונים זיך ממש אלע סימנים וואס חז"ל זאגן אויף תכלת:

טייטשן קלאר אז תכלת איז בלוי.

א. דעם ארט וואו עס געפינט זיך [צור, חיפה און יון].

אזוי שרייבט דער תפארת ישראל, אז מיר זענען נישט מקבל דאס ב. דעם אופן וויאזוי מען פאנגט דאס [מיט נעצן, מיורעקס ווערט וואס די גוים ווילן זאגן אז תכלת איז א "פורפל בלוי", ווייל דאס איז געפאנגען מיט א ספעציעלן גאר אייגנארטיגן מהלך].

קעגן אונזער מסורה און צוליב דעם איז ער געגאנגען זוכן תכלת אין ג. וואו דער פארב געפינט זיך [נישט אין דעם דם החיות נאר אין א די טינט פיש.

באזונדערן אָדער]; ד. וויאזוי מען מאכט דעם פארב [מ'דארף עס נעמען דוקא ווען אביסל פארשריט אין דער נושא האט מען געמאכט פאר אומגעפער ס'לעבט, מ'דארף עס אויפקאכן מיט סמנים, דערנאך איינטינקען א 60 יאר צוריק, ווען הרב הערצאג ז"ל, וועלכער איז דאן געווען א רב טראפ צו זען צי דער פארב איז גוט]; אין אירלאנד, האט זיך אריינגעלייגט אין דעם ענין ראשו רובו, ער איז ה. עס איז בעסער פון צמחים [ווייל עס האלט זיך גוט, און נישט ווי געקומען צו דער מסקנא, אז לויט אלע ווארשיינליכקייטן, איז דער "קלא אילן"].

מיורעקס די "סנעיל" וואס מען האט מיט דעם געמאכט "תכלת"; ו. דעם באנוץ דערפון אין לויף פון דער היסטאריע [אז די אומות העולם אבער למעשה קען מען דאס נישט אננעמען וויבאלד עס גיט נישט פלעגן דאס נוצן פאר זייערע קליידונג, און דוקא די מלכים, אבער דעם ארויס א ריינעם בלויען קאליר. דעריבער מוז מען זאגן א דוחק גדול, המון עם האט מען גע'אסר'ט פון זיך באניצן דערמיט].

אז עס איז געווען אמאל נאך א סנעיל וואס פון דעם איז נישט געבליבן ז. דעם פרייז [גאר טייער].

קיין זכר, ניטאמאל ווערט עס דערמאנט אין די היסטאריע ביכער... ח. דעם נאמען [פורפירי"ן].

און מ'טרעפט נישט דערפון קיין שום ארכיאלאגישע געפינסן וואס זאלן צייגן אויף עפעס איבערבלייבענישן פון דעם פארב... און דאס נאך מער אינטרעסאנט, אז דוקא דער ספעציפישער סנעיל (נישט איז געווען דער תכלת...

די אנדערע 2 פון די זעלבע משפחה), האט א צורה פונקט ווי א פיש, ווי רש"י'ס פשט אז די צורה פונעם חלזון איז "דומה לדג", (אנדערש

ווי דער רמב"ם וואס לערנט אז עס איז "דומה לדג" מצד דעם וואס עס לעבט אין וואסער). און עס געפינט זיך אין די טיפענישן פון די וואסער, וואו רוב פון זיי זענען (ווייל עס קומט דאך נישט ארויף נאר גאר זעלטן "איינמאל אין זיבעציג יאהר" ווי חז"ל זאגן, און דעריבער דארף מען עס גיין פאנגען ווי חז"ל זאגן), האט עס אויף זיך אזא גרינעם קאליר וואס מאכט עס אויסזען פונקט ווי דער ים, ווי דער גמ' זאגט "גופו דומה לים". (אויך האט דוקא די סנעיל אזעלכע שיינע שורות וואס זעען אויס ווי וואלן פון די "ים").

איין קשי' איז אבער נאך פארבליבן ווייל די גמ' דערמאנט נאר אז מ'קאכט דעם תכלת, און פארוואס זאגט נישט די גמ' אז מ'דארף עס לייגן אונטער דער זון.

דער תירוץ איז ווייל מ'דארף טאקע נישט!... די וואס האבן עס געלייגט אונטער דער זון האבן עס פשוט נישט אויפגעקאכט ווייל היינט מיט די כעמיקאלן קען מען צוגרייטן פארב אפילו בלויז דורך אנווארימען אביסל מער ווי יד סולדת און ס'פעלט נישט אויס עס זאל ממש קאכן. אבער למעשה אויב קאכט מען אויף דעם "תכלת" סנעיל, טוישט זיך דעם קאליר אין איין מינוט צו בלוי!

דער רבי פון ראדזין זצ"ל האט טאקע געטון ווי דער גמ' זאגט, און האט אויפגעקאכט זיין דם. ווי דער גבאי שרייבט האט ער עס אויפגעקאכט "כאש של גיהנום" גאר... שפעטער האט זיך טאקע ארויסגעשטעלט דורך טעסטס אין א לאבאטאריע, אז צוליב'ן קאכן אויף אזא הייסן גראד איז גארנישט איבערגעבליבן דערינען פון די באשטאנדטייל פון די פיש, און די בלוי פארב איז געקומען פון IRON וואס אויב קאכט מען דאס אויף צו 900 דעגרי, ווערט דאס בלוי...).

הדרת נשים און חז״ל

פארזעצונג פון זייט 3

די תורה טראסט נישט קיין פרוי אויף דער אייגענער האנט. נשים דעתן קלות זאגט די גמ' (שבת לג, ב). און דערפאר זענען זיי נישט באגלייבט אויף עדות (יבמות קטו, ב), הונדערט פרויען האב א דין ווי אן עד אחד. די ווערטער פון א פרוי זענען נישט גענוג באגרינדעט אז מ'זאל זיך רעכענען מיט זיי. ווען עס קומט צו אזא אחריות'דיגער אויפגאבע ווי פיקוח נפש, זאגן ווידער חז"ל (יומא פד, ב) אז מ'זאל זיך נישט דערביי פארלאזן אויף פרויען.

אין חז"ל גייט די מדת השתיקה סינאנים מיט חכמה: סיג לחכמה שתיקה (אבות ג, יג), און חז"ל מאכן זיכער צו באטאנען (קידושין מט, ב) אז: תשעה קבין שיחה ירדה לעולם תשעה נטלה נשים... ואין חכמה לאשה אלא בפלך (יומא סו, ב) זי טויג צו נייען...

נשים במאי קאזכיין פרעגט די גמ' (ברכות יז, א), און אין דעם תירוץ ליגט ווידער נישט קיין זעלבסט-ווערד נאר זייער גאנצער זכות איז צום פארדאנקען וואס זיי באדינען דעם מאן...

די תורה טרעפט נישט קיין פלאץ פאר אפהענגיגקייט פאר א פרוי. איר גאנצער כאראקטער איז נאר מיט דעם וואס זי איז אונטערטעניגט אונטער איר מאן. די תורה פארלאנגט אז יעדע פרוי זאל זיין אונטער דער קאנטראל פון א מאן, נאר אזוי וועט זי זיך האלטן אין די ראמען, און די תורה פארציכטעט "אפילו" אויף מצות, ווייל דאס איז וויכטיגער, זי מוז האבן א מאן איבער'ן קאפ. אן דעם איז זי אין רוחניות'דיגן געפאר.

נישט פשט אז צוליב איר פארפליכטונג צו איר מאן קען זי נישט מקיים זיין מעשה"ג, נאר די אידעאל אז א פרוי מוזן זיין אונטער דער הכנעה פונעם מאן שטייט נאך העכער ווי טון מצות ה'.

די מינוט אבער וואס זי פארפולט איר פליכט, זי איז אונטערטעניגט אונטער'ן מאן, געבן איר חז"ל דעם פולן קרעדיט, ובשכר נשים צדקניות שהיו באותו הדור נגאלו ישראל (סוטה יא ב).

ומרדכי רצוי לאחיו

מאראנצןזאפט

מאטי אילאוויטש איז א יונגער בא'חנ'טער יונגערמאן, וואס האט געמאכט זיין אריינטריט אין עולם הבדחנות והמוזיק אין א יונגען עלטער, תיכף נאכ'ן גראדואירן ישיבת שערי יושר, און באלד האט ער פארכאפט א באקוועמען אויבן-אן זיץ אלס איינער פון די פראמינענטסטע בדחנים אין היינטיגן ערא. ער איז דער טאלאנטפולסטער, יונגסטער און פרישסטער טאלאנט, וואס דער חרדי'שער ספעקטרום האט געזען אין יארן. גאר אפט ווערט ער באצייכנט אלס דער פינקי פון דער יונגער גענעראציע.

מאטי איז גאט-געבענטשט מיט פילע אייגנשאפטן, און עס איז יעדע איינס פון זיינע הימל-געשאנקענע טאלאנטן וואס זענען קובע ברכה לעצמו און מאכן אים אזוי ארויסשטיין.

מאטי איז א באצויבערנדער בעל מנגן, מיט א שארפן חוש הנגינה באגלייט מיט א קריסטאל-קלארער, הערליכער, זיסער און הארציגער שטימע, וואס שיקט שטורמישע כוואליען פון א געפילישן הארץ. מאטי איז א טאלאנטפולער הארמאניסט. הערט נאר ווי ער זינגט וואונדערליכע הארמאני מיט א פידלישן מתיקות אויף "כלל", דער לעצטיג-ערשינענער אלבום פון שמעי ענגעל.

מאטי איז אן ערשטקלאסיגער גראמער. זיינע חרוזים זענען שיין, קאלירפול, און אינהאלטספול, מיט ספאנטאנישע חידושים, וואס מאכן איר א געשמאק מיטצוהאלטן און אויסהערן.

מאטי איז דער פארפאסער פון אן ערשטקלאסיגער קאלעקציע פון ניגונים און קאמפאזיציעס. אנגעהויבן פון "יענער" פאר ליפא'ס אלבום 'א פשוטע'ר איד'. ליפא האט אים באלד אין די ערשטע פאזעס געשאנקען זיין גלויבן און טראסט. ביז צו זיין לעצטיגן 'דוכנ'ען' ניגון אויף מיכאל'ס 'יא דו קענסט', וואו ער האט מיך ווידעראמאל באוויזן צו איבערראשן. דער ניגון איז לדעתי א דיאמאנט, וואו צווישן די נאטן זינגט זיך ארויס טרויער-קלאנגען וואס שילדערן די ליידן און פיין פון א פאלק ביום צרה וזעם.

מאטי'ס אפשטאם וואלט אים בכלל נישט פארגעשריבן א פראפעסיאנאלע קאריערע. אלס א רבניש קינד א זון פון הרב יוסף הערש אילאוויטש, א ריכטיגער כאניאקישער געשטעל פון די עשרה בטלנים -- א שאמשאנער אייניקל און איידעם ביי הרב מטשענגער, האט זיך עס פארלאנגט היבשע טראציגקייט און ווילן, זיך צו מאנערווירן ביז צו זיינע גלענצנדע דערגרייכונגען. אן איידעם איז ער ביי ר' יצחק לייב וויינגארטן, וועלכער האט א געשיכטע אונטער זיך א לענגס און א ברייטס...

מאטי'ס רעזומעי ענטהאלט א רייע עפנטליכע פרעזענטאציע-אויפטריטן. אין אן אינטערוויו אויף קול מבשר (נומער #248) פארציילט ער אז זיין ערשטער אויפטריט פאר די מאסן איז געווען פאר רופא חולים אין וויליאמסבורג. עס איז געווען דער אוידענץ פון 'רופא חולים', און שפעטער אין קרית יואל, וואס האט ערמעגליכט זיין שטערן אויפצושיינען פאר'ן פובליקום, געבנדיג צום ערשטן מאל פאר די מאסן די געלעגנהייט זיך צו באקענען מיט זיין טאלאנט.

ווען מאטי האט אויפגעטרעטן ביים בארא-פארקער דינער פאר רופא חולים מיט עטליכע יאר צוריק, האט דער טשערמאן געמאלדן מיט פאטאס, אז ער האט זיך נארוואס אריבערגעצויגן פון וויליאמסבורג קיין בארא פארק, וואס האט מיך געמאכט קלערן: וועמען גייט עס אן?!... און פארוואס ער האט פארלאזט דעם ארץ אוכלת יושבי' איז אויך נישט קיין גרויסע קשי'...

עס האט דאן נאכגעפאלגט א הערליכע פרעזענטאציע איבער א יונגעלע מאיר'ל וואס ליידט נעבעך פון דער ביטערער מחלה ל"ע וואס האט אלעמען גערירט ביז טרערן. דער תוכן און די גראמען זענען געווען הפלא'דיג. שפעטער האב איך אבער געהערט א שמועה אז די גראמען האט איינער גראס געשריבן ...

יאנקל האט דא געווידמעט עטליכע ווערטער איבער זיין אקטיארישן פעאיגקייט:

יאנקל האט געשריבן:

"ווי קען זיין אז עס עקזיסטירט שוין א "קונסט" פארום פאר א וואך צייט און עס איז נאך נישט דא קיין אשכול אויף דעם זעלטענעם מולטי-טאלאנטפולן מאטי אילאוויטש?

מאטי אילאוויטש איז שוין א שם דבר פאר א שיינע פאר יאר מיט זיין אויסערגעווענליכע בדחנות, זיינע הערליכע נגינה-קאמפאזיציעס, און זיינע אייגענע זינגען פעאיגקייטן.

איך האב נארוואס געענדיגט קוקן דעם קליפ פון א פרעזענטאציע וואס איז פארגעשטעלט געווארן ביי דעם לעצטן דינער פון "אר-סי-סי-עס" אין בארא פארק, אהערגעשטעלט דורך "אן-טיים" סטודיא. די פרעזענטאציע אליין איז ווערט א באשרייבונג, די חכמות וואס זענען גענוצט געווארן אריינצושטעלן מאטי'ן אין די סאמע מיטן פון הארצרייסנדע געשעענישן. עס צייגט זיך אויך ארויס א געוואלדיגע פאכמאנישקייט מיט'ן צוזאמענשטעלן לענגערע "קאָטס", צום ביישפיל די סצענע ווי די קאמערא פארט אוועק פון דעם דאקטאר'ס אפיס אריין צו דעם ווארט-זאל, וואו מאטי, דער נאראטאר, פאנגט אן מיט זיינע שילדערונגען. עס זעט ממש אויס ווי איין לאנגע "קאָט", און איך האב געדארפט עטליכע מאל איבערקוקן די סצענע צו באמערקן פונקטליך וואו די סטודיא האט צוזאמענגעשטעלט די צוויי "קאטס" (די צוזאמשטעל-פונקט איז ווען די קאמערא ווייזט די געלע וואנט, פונקט 2:05).

אקעי, איך בין דא פארפארן מיט'ן אויסלויבן די סטודיא, ווען באמת וויל איך שרייבן דווקא אויף מאטי אילאוויטש.

בנוסף צו אלע זיינע געוואלדיגע טאלאנטן, טוט זיך אין דער ווידעא מאטי אהערשטעלן ווי א גאט-געבענטשטער אקטיאר. זיין רעדן און פארשטעלונג איז באמת צום באוואונדערן. כאטש אין ערשטן טייל באנוצט ער זיך מיט צופיל אדיעקטיוון און באוועגט אביסל צופיל די הענט, טוט אבער מאטי אהערשטעלן אין דער ווידעא אן ערשט-קלאסישער ארבעט.

א ביישפיל: גיט א קוק ביי דעם פונקט 7:34 אין דער ווידעא, וואו מאטי צעשמייכלט זיך שפאטיש בנוגע אינשורענס. עס איז א הערליך שטיק קונסט. אזוי נאטירליך איבערצוגעבן איז באמת א זעלטנהייט."

איך בין עטוואס מחולק מיט יאנקל, און איך נעם די שטעלונג פון די קאמענטירער דארט אז ער פארמאגט רויע טאלאנט. וואלט אבער געווען א פלאטפארמע פאר חרד'ישן קונסט, וואלט ער געוויס זיך געקענט גוט אויסשארפן, און זיך דראפן העכער אין דעם הינזיכט.

מאטי איז א פריינטליכער און צוגעלאזענער טיפ, אן אפטער באזוכער אין מעגא 53 וואו ער באגריסט אלעמען מיט א שמייכל. ווען עס איז פאר דעם שרייבער אמאל אויסגעקומען צו קומען מיט אים אין בארירונג איבער מוזיקאלישע אנגעלעגנהייטן, איז עס געווען אן אנגענעמער עקספעריענס. מאטי האט קאמפלימענטירט, און אפגעווארפן מיין פארשלאגע מיט העפליכקייט... מאטי, אדאנק פאר דעם קאמפלימענט!...

גאנץ לעצטנס האט מאטי אויפגעטרעטן ביי דעם הצלה דינער אין בארא פארק אהערשטעלנדיג א גאר הארציגע פרעזענטאציע אונטער דער טעמע "ווען א הצלה מעמבער וויינט", וועלכע איז אבער געקומען אין שאטן דורך די אלגעמיינע דיסאריענטאציע וואס האט געהערשט ביי דעם פריערדערמאנטן דינער.

מאטי האלט זיך נאנט מקושר מיט הרה"צ מהר"א יודקאווסקי, האדמו"ר מסטיטשין, און דאוונט אפט אין סטיטשינער ביהמ"ד. ווען דער צדיק האט חתונה געמאכט א קינד אין לאס אנזשעלעס, האט מאטי געגראמט דערביי אינאיינעם מיט ליפא שמעלצער.

מיר וואונטשן אים פיל הצלחה. זיין אייפער, שנעלער-גאלאפ און פלייס, אמביציע און מאטיוואציע, (ער גראמט אפילו אויף ענגליש...) זאל אונז דינען פאר אינספיראציע, און זאל גאט אים באגלייטן אויסצונוצן זיינע כוחות ווייטער, צו מהנה זיין אידישע קינדער, כיד ה' הטובה עליו.

שמחת תורה:

ווען מיר ווערן ״תורה מענטשן״!

מיר גרייטן זיך בקדושה וטהרה צו די הייליגע טעג פון שמיני עצרת און שמחת תורה, ווען מיר גייען זיך פרייען מיט די הייליגע תורה וואס דער רבוש"ע האט אונז געשאנקען. קיין האלבע יאהר איז נאכנישט דורך זייט מיר האבן זיך געפרייט מיט די תורה און מעמד הר סיני ביי יו"ט שבועות. איז וואס קומט שמחת תורה מוסיף זיין פאר דעם עהרליכן איד וואס וויל באמת פארשטיין דעם רצון ה', און וויל זיך באמת מקשר זיין מיט השי"ת?

וואס איז דער ציל פון לערנען תורה? דער ציל פון לערנען תורה איז צו ווערן א "תורה מענטש", צו זיין א מענטש וואס טראכט ווי די תורה, רעדט ווי די תורה, הערט ווי די תורה, פירט זיך אויף ווי די תורה וויל. א מענטש וואס לערענט תורה מקיים צו זיין מצוות ה' – און נישט ווי א טעקסט בוך להבדיל – נעמט ער אריין אין זיך די תורה, ער אטעמט די תורה, דאס גיסט זיך אריין אין זיינע רמ"ח אברים ושס"ה גידין און ער ווערט א "תורה מענטש". א מענטש וואס כל כולו אומר תורה.

מיר ווייסן אלע אז חז"ל האבן געזאגט אז "דברים שבעל פה אי אתה רשאי לאמרם בכתב" (גיטין ס'), דער געדאנק דערפון איז טאקע דאס - די תורה דארף זיין איינגעקריצט על לוח לבבך, דער מענטש דארף לעבן דערמיט און ווערן א "תורה מענטש". א אמת'ע תורה מענטש דארף קענען לעבן מיט די תורה און בלייבן דערמיט אין קאפ, אין מח, אין הארץ.

שבועות איז דער טאג ווען מיר פייערן נתינת התורה, ווען מיר האבן זוכה געוועהן אז דער רבוש"ע האט בוחר געוועהן אין אונז און אונז געשאנקען זיין לעכטיגע תורה. אבער ווען מיר האבן באקומען די תורה זענען מיר נאך געוועהן פשוט'ע גשמיות'דיגע מענטשן. מיר האבן געדארפט קולות וברקים, גשמיות'דיגע בלומען צו באשיינען און באפיינען די תורה. שבועות איז אויך די טאג ווען מיר פייערן גשמיות'דיגע הצלחה אין פעלד, ווי די פסוקים זענען מאריך אין פר' כי תבא.

שמחת תורה אבער, ווען מיר פייערן דעם סיום פון די תורה, נאכדעם וואס מיר האבן שוין געענדיגט די תורה זענען מיר שוין "תורה מענטשן"- מיר דארפן נישט קיין שום גשמיות'דיגע זאך וואס זאל באפיינען די תורה, פארקערט אונזער גאנצער גוף איז שוין א שטיק תורה. און דערפאר טאנצען מיר מיט פייערדיגע ריקודים, מיר הייבן אונטער אונזער גוף האלטענדיג דעם תורה ה'. מיר ווייזן און מיר דערקלערן אז מיר זענען תורה מענטשן, לערנענדיג די תורה האבן מיר אריינגעאטעמט די ריח התורה, די רוח התורה, און מיר האבן דאס איינגעזאפט אין אונזערע רמ"ח אברים ושס"ה גידין.

שמיני עצרת איז דער טאג ווען מ'איז מקריב נאר איין פר קעגן עם ישראל (סוכה נ"ה), ווייל דאס איז דער טאג וואס אידן זענען זוכה מסיים צו זיין די תורה און ווערן פארוואנדעלט ווי תורה מענטשן. דאס איז דער טאג וואס קוב"ה ואורייתא וישראל חד, אלעס ווערט איינס, איין שטיק תורה איין שטיק קוב"ה, איינגעזאפט אין די אברים שבאדם.

דאס איז אויך די סיבה פארוואס מ'זיצט נישט אין די סוכה, כאטש שמיני עצרת איז דאך לכאורה יו"ט שני פון סוכות, (כמובן יש עוד חילוקים, עיי' פז"ר קש"ב במס' ר"ה ד' ועוד). ווי באקאנט איז סוכות די מצוה וואס איז אנדערש פון אלע אנדערע מצות מיט דעם וואס די גאנצע גוף איז זיך משתתף אין די מצוה. מ'גייט "אריין" אין די מצוה מיט אלע אברים. אבער שמיני עצרת איז דער טאג וואס מיר טאנצען צום רבוש"ע, און מיר ברענגען ארויס אז די סיום התורה האט אריינגעברענגט די תורה אין אונז, מיר זענען געווארן תורה מענטשן. אונזער גאנצע גוף איז געווארן א חלק פון עם תליתאי, און פון די שילוש פון קוב"ה אורייתא וישראל. דערפאר פעלט שוין נישט אויס אריינצוברענגען די גאנצע גוף אין די סוכה, ווייל אונזער גוף איז דורך די תורה הק' געווארן א שטיק מצוה.

זאל טאקע דער אייבערשטער העלפן אז מיר זאלן זוכה זיין ללמוד וללמד לשמור ולעשות, אריינעמען די תורה אין זיך און טאקע ווערן תורה מענטשן וועמענ'ס גאנצע הילוך המחשבה ארבייט נאר לויט די תורה, און וואס ווערט נישט נתפעל פון זייטיגע נארישקייטן, און אוודאי נישט נשפע ווערן פון דעות שונות ומשונות וואס זענען קעגן די ריח התורה. ביז מיר וועלן זוכה זיין צו ברענגען משיח בעגלא ובזמן קריב.

סוכות תשצ"ג לפ"ק

זיצט ער זיך און זיין כאטקע איינער אליינס ווי לוט נאך מהפיכת סדום, פרירט פאר קעלט, ווען זיין זוהן פרעגט אים טאטי פארוואס? וואס

איז פשט דערפון? אונז באלאנג מיר צו א פאלק - ענפערט די טאטע - וואס האט מיט אסאך יארן צוריק פארמאגט הונדרעטער טויזענטער

משפחות, אונז האב מיר געהאט גייסטליכע פירער וואס האבן אונז געפירט אויף זייער מהלך, פארפאלן ווי די פליגן זענען טויזענטער ביז עס איז

קיינער פארבליבן דערפון... געציילטע נפשות זענען געבליבן דערפון.... די דאך פון די כאטקע איז געמאכט פון שטרוי, עס איז אונטער די הימל,

עס רופט זיך א סוכה, א סוכה! דאס איז אונז געבליבן זכרונות פון דאן... -------------------

זיצענדיג אין סוכה מיט א ווארעם שטיקל חלה אין מויל הער איך אזא שטיקל גערודער פון אינדרויסן פונעם סוכה, פארשטייט זיך אז איך האב

מיר נישט וויסענדיג געמאכט פונעם קאץ דארט אינדערזייט. אבער נאך אזעלכע צוויי דריי מאל האב איך זיך אנגעגארטעלט מיט קוראדש צו

קאנפראנטן דעם קליינעם מחוצף'ל. אנגרייטענדיג מיין קאפל אין די האנט צו פרעקטעסן "קראדי".. גיי איך ארויס אינדרויסן און איך זעה דארט

א בחור'ל אין זיינע צוואנציגער יארן וואס וואוינט אין מיין שכינות, זיצט זיך אויפן ערד! און איז פארטוהן מיט עפעס, לכאורה זיין טעלעפאן.. ער

האט מיר נישט באמערקט און איך האב מיר געמאכט אשר לא ידע את יוסף'ל און צוריק אריין...

א פאר מינוט שפעטער כאפ איך מיר אז טאקע זמירות, און ווי עס הערט זיך, זיצן דארט זיצט דא נעבעך פאר'יתום'ט אליין..

קיין שום שייכות מיט דעם בחור האב איך קוים קוים אמאל זעט מען אים און שוהל, און דאווענען...

זיינע שפיציגע שיך שיינען ארויס פון זיינע ברוינע פלעסטיק גלעזער וואס ניטאמאל פארמאגט די גרעסטע טעלעפאן אין די די אמאליגע פאבליק פאונס... און ער זיצט זיך

איך טראכט צו מיר וואס זוכט די בחור'ל דא

עכ"פ פראבירענדיג צו פארגעסן דערפון, פארטראכט, זאג איך איר אז די ווייטע-שכן'ס האומלעס.

פארשטייענדיג אן עסק זאגט זי מיר "רוף אים געהאט נאכדערצו ווען עס איז איר עצה... און איך האב אים אינווייטעד אריין צו מיר און געוואלט און איז געווארן זייער ביזי פלוצלונג

פון זיין הויז הערט זיך ארויס די שיינע צוזאמען זיין גאנצע משפחה און ער

קיינמאל געהאט, ער איז די סארט וואס דאן אויך איז עס געווענליך נישט ביים

גרויע הויזן א יעדן שבת, מיט זיין גרויסע קוקט עס אויס גוט אויף זיין געזוכט... מארקעט עכ"פ גענוג גרויס צו קאמפיטן דארט איינער אליינס...

ביי מיר??

פרעגט מיר די בני בית וואס איך בין אזוי בחור זיצט דא לעבן אונזער סוכה ווי א

אריין"!! קיין סאך חשק האב איך נישט אבער דאך גיי איך צו צו דעם בחור סוכה פארשטייט זיך ער האט נישט אויפן טעלעפאן... אבער מיין ווייב איז

נאכגעקומען, זעהט אויס צו טשעקן אויב איך טוה מיין שליחות בנאמנות... און זיך אנגערופן "קום אריין עס א ווארימע טעלער זופ, מיט א

קרעפל", ער איז אריינגעקומען! קיין מורא'דיגע שפראך מיט אים האב איך נישט געהאט, אבער מיט מיין ווייב האב איך אויך נישט, און מיט

דעם אלעמען קען איך קאמיוניקעיטן מיט איר;) ... ער האט אפגעגעסן, און שמועסענדיג אביסל מיט אים על דא ועל הא, האט ער פלוצלינג

אויסגעבראכן און א געוויין... איך האב אים געפרעגט מיט וואס איך קען אים העלפן, און וואס עס שטערט אים, אבער ער האט זיך אויפגעהויבן

און ארויס!! איך בין אים נאכגעלאפן מיט א קליין צעטל מיט מיין סעל נומער, זאגענדיג אויב ער דארף עפעס סיי וואס זאל ער מיר סיי ווען רופן...

ניין! איך ווייס נישט די ביהיינד סטארי דערפון!!!

עס דרייען זיך צווישן אונז אזוי פיל מיטגעמאכטע צובראכענע נשמות!

ניין, זוכט זיי נישט אויף ביים עק ביהמ"ד אונטערן אוויווען, מיט די ברוינע טלית, נישט אים מיין איך.

אויך נישט דער ארימער בעטלער וואס וויינט פאר זיינע חובות.

איך מיין טאקע די וואס דרייען זיך א גאנצן טאג מיטן שמייכל אויפן פנים מיטן טעלעפאן אין די הענט "ביזי"...די חברה'לייט אשר אין להם לא יום ולא לילה...

צו מען וויל זיי רופן נושרים צו פושרים צו פושעים.

וואס דארף מען ווארטן ביז זיי זענען שוין נישט בינינו בגשמיות! וויפל בחורים האט מען אין די לעצטע פאר יאר געהערט וואס זענען אומשילדיגערהייט "פלוצלונג אוועק"??? מי בחרב ומי בתליה, מי בסממנים ומי בשחקים???

וואס דארף מען ווארטן ביז זיי קומען שוין קיינמאל אין ביהמ"ד! אז ווען ער קומט די איינמאל יא זאל מען אים לאכן? זאל מען אים אנשרייען?? זאל מען אים באשייגעצן??? א שמייכל האסטו אים שוין אמאל געשענקט אז דו זאלסט אים באשישקענען אין שוהל?? א גוט ווארט האסטו זיי אמאל געגעבן אז דו זאלסט זיי באשייגעצן אויפן טעלעפאן וואס זיי פארמאגן???

רבותי מיר האבן שוין פארלוירן גענוג!!! מיט יעדן טאג אזוי פארביי פארלירן מיר נאך און נאך!! לאמיר כאפן וואס מיר קענען נאך!!!

מיט סיי וועלכע גוט ווארט מען ווארפט זיי צו, מיט סיי וועלכע שמייכל מען שענקט זיי, קען מען מאכן זייער טאג, יתכן אז עס איז די איינציגסטע גוט ווארט וואס זיי וועלן הערן יענעם טאג! יתכן אז עס איז די איינציגסטע שמייכל וואס ער באקומט פאר די וואך!

אוודאי דארף מען געדענקן די ווארט פון די אהבת ישראל זצ"ל "מ'דארף זיין גוט צו יעדעם אבער נישט גוט מיט יעדעם" אבער אז איינער האט א חשד אז זיין גוט מיט אזא איינעם וועט אים אראפשלעפן דארף אנדעם אויך אסאך רוחניות'דיגע הילף...!

עס איז יעצט אשפוזא דאהרן הכהן, ער איז געווען א אוהב את הבריות ומקרבן לתורה! ניין זיין גדולה איז נישט אז ער איז געזעצן אויבן אן צווישן די ריפסענע בעקיטשעס און גלח'ישע העמדער! זיין מעלה איז געווען "אוהב את הבריות! און וועלכע סארט בריות? די וואס זענען ווייט ווייט פון די תורה! זיי האט ער מקרב געווען!

געלאפן האט ער - אנשטאט אויפן אויבן-אן - אין פאליש, אונטערן ביהמ"ד, און דארט מחזק געווען די עולם, און זיי באגאסן מיט הויפענעס אהבה.

אונז האב מיר שוין אזוי סאך פארווארפן בידים לאמיר כאפן וואס מיר קענען נאך, אז נישט וועלן נישט איבערבלייבן קיין שום "הייפעלע אידן מאמינים בה' ובתורתו"...

איך גלייב נישט אז אפילו איין! אזא פרי איז צוריקגעקומען אפי' למחצה לשליש ולרביע פון נעגעטיוויטי! און דורך פאזעטיווע וועגן איבערצייגט מען זיך כסדר אז יא.

בטוח אני! אז אלע וואס טשעפענען די אלע נושרים, און טאקע נאר "פארן באשעפער'ס וועגן" וועלן עס נאך איבערלעבן אויף די אייגענע הויט! אם בבנים אם בבני בנים! די וועלט איז נישט קיין שפיל און אלקים יבקש את הנרדף.

די גמרא דערציילט אונז, אז ווען די רשע האט געפרעגט רבי עקיבא וויאזוי אונז מעגן שפייזן עניים, די אייבישטער האט זיי דאך געשטראפט, ווי קען מיר אונז טוהן אנקעגן די רצון ה'?

האט ער גענפערט מיט א משל אז א קעניג האט זיך זייער אויפגערעגט אויף זיין זוהן, און אים אריינגעשליידערט אין טורמע, און האט באפוילען אלע זיינע קנעכט אז מען זאל אים נישט שפייזן, און איינער איז געגאנגען אנקעגן די באפעל און יא געשפייזט די בן מלך, אוודאי וועט זיך די מלך פרייען אז ער האט געראטעוועט זיין זוהן, און ער וועט אים באצאלן כפלי כפלים מיט מתנות.

טייערע חברים מיט איין גוט ווארט, מיט איין שמייכל, מיט איין דבר חיזוק קען מען ראטעווען אונזער אייגן ברודער! א טייערע אידיש נפש! ברוחניות, און אזווי אויך צומאל בגשמיות! כל המקיים נפש אחת מישראל כאילו קיים עולם מלא! אוודאי וועט אונז די אייבישטער באצאלן כפלי כפלים מיט מתנות טובות יעדער מיט וואס ער דארף.

לאמיר זיך אלע מקבל זיין טאקע ווען די אוהב שלום קומט אריין צו אונז אין די סוכה, צו עקסעפטן אלע קינדער פונעם רבונו של עולם מיט אנקאנדישינעל לאוו, באשר הוא שם, אולי ירחם ה' אויף זיי, און אזוי אויך אונז וועט הקב"ה עקסעפטן נישט קיין חילוק וויאזוי מיר זעהן אויס.

א טעם אין שבת (ערציילונג)

נהורא נפישא

חסידישע מעשיות זענען פון די טיפסטע, און צומאל סתם אזוי שיין ס'וועט זיכער האבן אלע טעמים, און אזויווי גוטע און אלטע וויין, דער איד און ארגינעל, וואס טוט בארירן די הארץ סטרונעס, און מוטיגט דאס זיך מאכט קידוש מיט א שמחה עצומה און מיט גרויס כוונה.

פארבעסערן אין מידות טובות, אדער סתם נתעלה צו ווערן און א געוויסע דערהויבענקייט, וואס קען צומאל האבן א ווייטגרייכענדע השפעה, און איך און יעצט מיין טייערע פרוי אפשר קענסטו אריינברענגען די פיש וואס מיין אויסדרוקליך נישט די סארט מעשיות פון קפידות און רציחות, מדות דו האסט צוגעשטעלט און לאמיר ביידע טועם זיין לכבוד דעם הייליגן שבת מגונות, נאר די ארגינעלע מעשיות מבית מדרשו של הבעל שם טוב ותלמידיו באלד קומט די פרוי צוגיין מיט א קארגע לעפל בונדלעך אין שעפשעט א וואס צייכענען זיך אויס מיט אהבת ישראל, אהבת הבריות, מדות טובות, הייסע תפילה ובקשה צום רבש"ע אז איר מאן זאל שפירן אין דעם א טעם צדקה וגמ"ח, צומאל פשטות און צומאל עמקות, דאס אפשאצן מיט א פון די בעסטע פיש.

טיפקייט דאס פשטות, און בכלל די שאץ און ערך פון יעדן נפש מישראל.

אט א שיינעם סיפור, וואס איך האב נארוואס געליינט, און ס'האט מיר זייער דער איד איז טועם און זאגט אה ממש א טעם גן עדן, דאס איז צוגעשטעלט אינספורירט מיט איר ארגענעלקייט און פשטות מיט אזויפיל הארץ, געלויבט השי"ת אז ס'פעלט אינז נישט גארנישט מיר האבן ב"ה מכל טוב וטוב מקיים צוזיין די מצוה פון עונג שבת, דער איד הויבט איינמאל האבן תלמידים פונעם הייליגען בעל שם טוב זצ"ל אים שטארק אן זינגען זמירות מיט גרויס דביקות און השתפכות הנפש מפציר געווען אז ער זאל זיי ווייזן עפעס אן אויסערגעווענליכע דבר חידוש, די בעל שם איז דערויף איינגעגאנגען, איין באדינג האט זיך אבער דער בע"ש מיט א פרייליכע געמיט בעט ער זיין פרוי זאל אים צוברענגן די זופ, אויסגענומען, אז בשעת ער וועט זיי אנווייזן די אויסערגעווענליכע מראה באלד קומט די פרוי אריין מיט נאך א לעפעלע בונדלעך און זי זאגט מיין זאלן זיי זיך האלטן זייער ערענסט, אין חלילה נישט לאכן דערפון.

טייערע מאן, עס צו די זעט, און האב הנאה, האב א געשמאק, מיטן גרעסטען אפעטיט, ס'זאל דיר זיס זיין ווי די בעסטע זופ אין פלייש, דער איד עסט די אין א פרייטאג צונאכטס דאס דאווענען ביים הייליגען בע"ש אין קלויז בונדלעך מיט גרויס חשק און זאגט דערויף, מיין טייערע פרוי אזא זופ, אה איז געווען ווי אלעמאל זייער דערהויבן, באלד נאכן דאווענען ווייזט די בע"ש ווי וואונדערליך, עס עסט זיך אזוי געשמאק, ס'איז מיר זיס ווי האניג, די טעם אן פאר זיינע תלמידים אויף א איד וואס איז געווען גאנץ א פשוטע איד, איז ממש ווי די בעסטע מאכלים.

אבער פלעגט דאווענען מיט א ברען און האט נאך יעצט אויך געהאלטן ביים צוענדיגען זיין דאווענען מיט גרויס ברען אין כוונה, ס'איז געווען קענטיג די איד ווערט דא ממש בגילופין און האט אנגעהויבן זינגען צור משלו אויף דעם איד אז ער איז א בלוטיגער ארימאן, אן עני ואביון מגוזלו, זייענדיג אכלנו מיט די גרעסטע שמחה וואס מקען זיך נאר פארשטעלן.

באקליידעט צוריסען און צושליסן, א לאטע אויף א לאטע.

דערנאך זאגט ער פאר זיין פרוי און יעצט מיין טייערע פרוי, לאמיר הכלל די בע"ש פארארדענט זיינע געטרייע תלמידים נאכצוגיין דעם איד זיך אריינלאזן אין א טאנץ און זיך פרייען מיטן גרויסן מתנה וואס דער אזוי גייען זיי נאך דעם איד ביז דער איד קומט אן צו זיין האלב איינגעווארפן אייבערשטער האט אונז געשאנקן דער הייליגער שבת, אזוי האבן זיי הייזקעלע ביים עק שטאט וואס איז געווען פון גרויס ארימקייט פרוץ מרובה געטאנצן פאר א לענגערע צייט "אשרנו מה טוב חלקנו ומה נעים גורלינו" על העומד.

דא האבן די תלמידים זיך שוין נישט געקענט מער איינהאלטן אין האבן די הייליגער בע"ש מיט די הייליגער חבריא שטייען ביי די זייט און קוקן זיך אויסגעפלאצט אין געלעכטער פון די אויסערגעווענליכע תמימות פון אט אזוי צי ווי דער איד קומט אריין אין שטוב מיט אזא שמחה, מיט אזא חדוה דעם איד, די הייליגע בע"ש איז ווייס געווארן ווי דער וואנט, און האט א עילאה, מיט אזא לעכטיגקייט באגריסט ער זיין פרוי מיט א גוט שבת, א גוט פארצווייפלטער זיי געזאגט, זעטס איך האב ענק געבעטן, איך האב ענק שבת מיין טייערע פרוי, זאגט ער, אויף וואס זיין פרוי ענטפערט אים א גוטן געבעטן, וואס האב איך שוין געבעטן, נאר דאס, האלט זיך איין און איר זאלט און לעכטיגן שבת, די ליבע פון מיין לעבן.

חלילה נישט לאכן, וואס דאן וואלט איר זוכה געווען צו גאר גאר א גרויסע מתנה.

דער איד גייט צו צום טיש, אן אלטן הילצערנעם וואקלדיגן טיש איבערגעדעקט מיט א ווייסן טושטוכ'ל, דערויף ברענען צוויי וואקסענע וואסערע מתנה? האבן די תלמידים געפרעגט מיטן גרעסטן מאס נייגער לעכט, און הייבט אן צו זינגען שלום עליכם מיט גרויס ברען און עקסטאז, און באדויער.

באלד דערויף בעט ער פון זיין פרוי, ביטע זייטזשע מיר מוחל הונדרעט מאל פאר די טירחא אויב איז יעצט מעגליך אריינצוברענגן די קידוש וויין, באלד האט זיי די בע"ש געזאגט איך האב געוואלט אויף ענק ברענגן אז עטס קומט די פרוי צו גיין מיט צוויי הארטע שווארצע רעפטלעך ברויט, און זי זאלטס שפירן כאטש איינמאל אין ענקער לעבן דעם דערהויבענקייט און זאגט מיטן גרעסטן מאס איידלקייט און מיט איר פרויענישע דערבארעמקייט שמחה וואס דער איד שפירט איעדן שבת, אבער וויי וויי, עטס האט זיך ס'טוט מיר זייער זייער באנג דאס אז היינט וועלן מיר קידוש מאכן אויף ברויט נעבעך אזוי באנאר'ישט און פארשפילט די געלעגנהייט איר מאן פרובירט איר מפייס זיין און זאגט איר אה ווי גוט, בעסער פון גוט,